١٠٦٩ – عَنِ ابْنِ عُمَرَ ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «أَبْغَضُ الْحَلَالِ إِلَى اللَّهِ الطَّلَاقُ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ، وَصَحَّحَهُ الْحَاكِمُ، وَرَجَّحَ أَبُو حَاتِمٍ إِرْسَالَهُ (١).
1069 – Dari Ibnu 'Umar ﵄, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Perkara halal yang paling dibenci oleh Allah adalah thalaq." Diriwayatkan oleh Abu Dawud dan Ibnu Majah, dishahihkan oleh Al-Hakim, dan Abu Hatim merajihkan ke-mursal-annya (1).
[١] ضعيف؛ والصواب فيه الإرسال كما رجَّحه أبو حاتم والدارقطني. انظر: «العلل» لابن أبي حاتم (١٢٩٧)، و «العلل» للدارقطني ١٣/ ٢٢٥ (٣١٢٣).
أخرجه: أبو داود (٢١٧٨)، وابن ماجه (٢٠١٨)، والحاكم ٢/ ١٩٦، والبيهقي ٧/ ٣٢٢.
انظر: «المحرر» (١٠٧١).
Terjemah: Dha'if; dan yang benar adalah mursal sebagaimana dirajihkan oleh Abu Hatim dan Ad-Daraquthni. Lihat: Al-'Ilal karya Ibnu Abi Hatim (1297) dan Al-'Ilal karya Ad-Daraquthni 13/225 (3123).
Dikeluarkan oleh: Abu Dawud (2178), Ibnu Majah (2018), Al-Hakim 2/196, dan Al-Baihaqi 7/322.
Lihat: Al-Muharrar (1071).
١٠٧٠ – وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ ﵄ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ -وَهِيَ حَائِضٌ- فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ: «مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا، ثُمَّ لْيَتْرُكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ، ثُمَّ تَحِيضَ، ثُمَّ تَطْهُرَ، ثُمَّ إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ بَعْدُ، وَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ بَعْدَ أَنْ يَمَسَّ، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ يُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (١). وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: «مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا، ثُمَّ لْيُطَلِّقْهَا طَاهِرًا أَوْ حَامِلًا» (٢). وَفِي رِوَايَةٍ أُخْرَى لِلْبُخَارِيِّ: «وَحُسِبَتْ عَلَيْهِ (٣) تَطْلِيقَةً» (٤).
1070 – Dan dari Ibnu 'Umar ﵄, bahwasanya ia mentalak istrinya -yang saat itu sedang haidh- pada masa Rasulullah ﷺ. Maka 'Umar menanyakan hal itu kepada Rasulullah ﷺ, lalu beliau bersabda: "Perintahkanlah ia agar merujuknya kembali, kemudian menahannya sampai ia suci, lalu haidh lagi, kemudian suci kembali. Setelah itu, jika ia berkehendak ia boleh mempertahankannya, dan jika ia berkehendak ia boleh mentalaknya sebelum mencampurinya. Itulah 'iddah yang diperintahkan Allah untuk mentalak wanita padanya." Muttafaq 'alaih (1). Dan dalam riwayat Muslim: "Perintahkanlah ia agar merujuknya kembali, kemudian mentalaknya dalam keadaan suci atau hamil." (2). Dan dalam riwayat lain milik Al-Bukhari: "Dan talak itu dihitung atasnya (3) satu kali talak." (4).
[١] صحيح.
أخرجه: مالك في «الموطأ» (١٦٥٥) برواية أبي مصعب الزهري، والشافعي في «مسنده» (١٢٣٨) بتحقيقي، وأحمد ٢/ ٦٣، والبخاري ٧/ ٥٢ (٥٢٥١)، ومسلم ٤/ ١٧٩ (١٤٧١) (١)، وأبو داود (٢١٧٩)، والنسائي ٦/ ١٣٨، والبيهقي ٧/ ٣٢٣.
انظر: «الإلمام» (١٣٢٦)، و «المحرر» (١٠٧٢).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Malik dalam Al-Muwaththa' (1655) riwayat Abu Mush'ab Az-Zuhri, Asy-Syafi'i dalam Musnad-nya (1238) dengan tahqiq saya, Ahmad 2/63, Al-Bukhari 7/52 (5251), Muslim 4/179 (1471) (1), Abu Dawud (2179), An-Nasa'i 6/138, dan Al-Baihaqi 7/323.
Lihat: Al-Ilmam (1326) dan Al-Muharrar (1072).
[٢] صحيح.
أخرجه: ابن أبي شيبة (١٨٠٢٩)، وأحمد ٢/ ٢٦، ومسلم ٤/ ١٨١ (١٤٧١) (٥)، والترمذي (١١٧٦)، والبيهقي ٧/ ٣٢٥.
انظر: «الإلمام» (١٣٢٩)، و «المحرر» (١٠٧٣).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ibnu Abi Syaibah (18029), Ahmad 2/26, Muslim 4/181 (1471) (5), At-Tirmidzi (1176), dan Al-Baihaqi 7/325.
Lihat: Al-Ilmam (1329) dan Al-Muharrar (1073).
[٣] «عليه» لم ترد في نسخة (م).
Terjemah: Lafazh «عليه» ('alaihi) tidak terdapat dalam naskah (M).
[٤] صحيح.
أخرجه: البخاري ٧/ ٥٣ (٥٢٥٣).
انظر: «الإلمام» (١٣٢٧)، و «المحرر» (١٠٧٣).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Al-Bukhari 7/53 (5253).
Lihat: Al-Ilmam (1327) dan Al-Muharrar (1073).
وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: قَالَ ابْنُ عُمَرَ: أَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَهَا وَاحِدَةً أَوِ اثْنَتَيْنِ; فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ أَمَرَنِي أَنْ أُرَاجِعَهَا، ثُمَّ أُمْهِلَهَا (١) حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى، وَأَمَّا أَنْتَ طَلَّقْتَهَا ثَلَاثًا، فَقَدْ عَصَيْتَ رَبَّكَ فِيمَا أَمَرَكَ مِنْ طَلَاقِ امْرَأَتِكَ (٢)، وَفِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ: فَرَدَّهَا عَلَيَّ، وَلَمْ يَرَهَا شَيْئًا، وَقَالَ: «إِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْ أَوْ لِيُمْسِكْ» (٣).
Dan dalam suatu riwayat milik Muslim: Ibn 'Umar berkata: "Adapun jika kamu telah menjatuhkan talak padanya satu atau dua kali, sesungguhnya Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam telah memerintahkanku untuk merujuknya kembali, kemudian membiarkannya (1) hingga ia haidh sekali lagi. Dan adapun jika kamu menjatuhkan talak padanya tiga kali, maka sungguh kamu telah bermaksiat kepada Rabbmu dalam apa yang Ia perintahkan kepadamu mengenai talak istrimu (2)." Dan dalam riwayat lain: 'Abdullah bin 'Umar berkata: "Maka beliau mengembalikannya kepadaku, dan beliau tidak menganggapnya sebagai sesuatu (talak yang sah), seraya bersabda: 'Apabila wanita itu telah suci, hendaklah ia menceraikannya atau mempertahankannya'" (3).
[١] في (م) «أمسكها»، والمثبت من (ت) وهو كذلك في «صحيح مسلم».
Terjemah: Dalam naskah (Mim) tertulis «أمسكها», sedangkan lafazh yang ditetapkannya berasal dari naskah (Tawaddu') dan demikian pula terdapat dalam «Shahih Muslim».
[٢] صحيح.
أخرجه: أحمد ٢/ ٦، ومسلم ٤/ ١٨٠ (١٤٧١) (٣)، والنسائي ٦/ ٢١٣.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 2/ 6, Muslim 4/ 180 (1471) (3), dan An-Nasa'i 6/ 213.
[٣] صحيح، إلا قوله: «ولم يرها شيئاً»؛ فإنَّها منكرة. انظر: «التمهيد» ١٥/ ٦٥.
أخرجه: مسلم برقم ٤/ ١٨٣ (١٤٧١) (١٤) دون قوله: «ولم يرها شيئاً».
انظر: «المحرر» (١٠٧٤).
Terjemah: Shahih, kecuali ucapannya: «ولم يرها شيئاً» (dan beliau tidak menganggapnya sebagai sesuatu); karena lafazh tersebut munkar. Lihat: «At-Tamhid» 15/ 65.
Dikeluarkan oleh: Muslim nomor 4/ 183 (1471) (14) tanpa ucapannya: «ولم يرها شيئاً».
Lihat: «Al-Muharrar» (1074).
١٠٧١ – وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵄ قَالَ: كَانَ الطَّلَاقُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَأَبِي بَكْرٍ، وَسَنَتَيْنِ مِنْ خِلَافَةِ عُمَرَ، طَلَاقُ الثَّلَاثِ وَاحِدَةٌ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: إِنَّ النَّاسَ قَدِ اسْتَعْجَلُوا فِي أَمْرٍ كَانَتْ لَهُمْ فِيهِ أَنَاةٌ، فَلَوْ أَمْضَيْنَاهُ عَلَيْهِمْ? فَأَمْضَاهُ عَلَيْهِمْ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ (١).
1071 – Dari Ibn 'Abbas radhiyallahu 'anhuma, ia berkata: Talaq pada masa Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam, Abu Bakar, dan dua tahun pertama kekhalifahan 'Umar, jatuhnya talaq tiga dikira talaq satu. Maka 'Umar bin Al-Khattab berkata: "Sesungguhnya orang-orang telah tergesa-gesa dalam suatu perkara yang sebenarnya mereka diberi kelonggaran/kesabaran padanya. Sekiranya kita berlakukan hal itu atas mereka?" Maka beliau pun memberlakukannya atas mereka (talaq tiga jatuh tiga). Diriwayatkan oleh Muslim (1).
[١] صحيح.
أخرجه: عبد الرزاق (١١٣٣٦)، وأحمد ١/ ٣١٤، ومسلم ٤/ ١٨٣ – ١٨٤ (١٤٧٢) (١٥)، وأبو داود (٢٢٠٠)، والنسائي ٦/ ١٤٥، والدارقطني ٤/ ٦٤، والحاكم ٢/ ١٩٦، والبيهقي ٧/ ٣٣٦.
انظر: «المحرر» (١٠٧٥).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (11336), Ahmad 1/314, Muslim 4/183 – 184 (1472) (15), Abu Dawud (2200), An-Nasa'i 6/145, Ad-Daraquthni 4/64, Al-Hakim 2/196, dan Al-Baihaqi 7/336.
Lihat: "Al-Muharrar" (1075).
١٠٧٢ – وَعَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ قَالَ: أُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلَاثَ تَطْلِيقَاتٍ جَمِيعًا، فَقَامَ غَضْبَانَ، ثُمَّ (١) قَالَ: «أَيُلْعَبُ بِكِتَابِ اللَّهِ، وَأَنَا بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ»، حَتَّى قَامَ رَجُلٌ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! أَلَا أَقْتُلُهُ? رَوَاهُ النَّسَائِيُّ وَرُوَاتُهُ مُوَثَّقُونَ (٢).
1072 – Dari Mahmud bin Labid, ia berkata: Diberitahukan kepada Rasulullah ﷺ tentang seorang laki-laki yang menceraikan istrinya dengan tiga talak sekaligus, maka beliau berdiri dalam keadaan marah, kemudian (1) bersabda: "Apakah Kitabullah dipermainkan padahal aku masih berada di antara kalian?", hingga ada seorang laki-laki berdiri seraya berkata: Wahai Rasulullah! Bolehkah aku membunuhnya? Diriwayatkan oleh an-Nasa'i dan para perawinya dinilai tsiqah (2).
[١] في (م) «و»، والمثبت من (ت) وهو الموافق لما في «سنن النسائي».
Terjemah: Dalam naskah (م): «و» (dan), sedangkan yang ditetapkan berasal dari naskah (ت), yang sesuai dengan apa yang ada dalam «Sunan an-Nasa'i».
[٢] ضعيف؛ محمود بن لبيد لم يسمع من النَّبيِّ ﷺ شيئاً، وفي متن الحديث بعض النكارة، ففي حديث عويمر العجلاني عند: البخاري ٧/ ٦٩ (٥٣٠٨)، ومسلم ٤/ ٢٠٥ – ٢٠٦ (١٤٩٢) (١)، أنَّه طلق ثلاثاً، فلم يذكر النَّبي ﷺ أنَّه لعب بكتاب الله تعالى. ولذلك ألمح النسائي إلى إعلاله بقوله: «لا أعلم أحداً روى هذا الحديث غير مخرمة».
أخرجه: النسائي ٦/ ١٤٢ – ١٤٣، وفي «الكبرى» له (٥٥٦٤).
انظر: «المحرر» (١٠٧٦).
Terjemah: Dha'if; Mahmud bin Labid tidak mendengar sesuatu pun secara langsung dari Nabi ﷺ, dan dalam matan hadits ini terdapat kejanggalan (nakarah). Sebab dalam hadits 'Uwaimir al-'Ajlani di sisi al-Bukhari (7/69 – 5308) dan Muslim (4/205-206 – 1492 – 1), bahwasanya ia menceraikan dengan tiga talak, namun Nabi ﷺ tidak menyebutkan bahwa ia telah mempermainkan Kitabullah Ta'ala. Oleh karena itu an-Nasa'i mengisyaratkan cacatnya (i'lal) dengan perkataannya: "Aku tidak mengetahui ada seorang pun yang meriwayatkan hadits ini selain Mukharramah."
Diriwayatkan oleh: an-Nasa'i (6/142-143), dan dalam «Al-Kubra» miliknya (5564).
Lihat: «Al-Muharrar» (1076).
١٠٧٣ – وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵄ قَالَ: طَلَّقَ أَبُو رُكَانَةَ أُمَّ رُكَانَةَ. فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «رَاجِعِ امْرَأَتَكَ»، فَقَالَ: إِنِّي طَلَّقْتُهَا ثَلَاثًا. قَالَ: «قَدْ عَلِمْتُ، رَاجِعْهَا» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ (١). وَفِي لَفْظٍ لِأَحْمَدَ: طَلَّقَ رُكَانَةُ امْرَأَتَهُ فِي مَجْلِسٍ وَاحِدٍ ثَلَاثًا، فَحَزِنَ عَلَيْهَا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «فَإِنَّهَا وَاحِدَةٌ» وَفِي سَنَدِهِمَا ابْنُ إِسْحَاقَ، وَفِيهِ مَقَالٌ (٢).
1073 – Dari Ibn 'Abbas ﵄, ia berkata: Abu Rukanah menjatuhkan talak kepada Ummu Rukanah, lalu Rasulullah ﷺ bersabda kepadanya: "Rujuklah istri Anda," maka ia berkata: "Sesungguhnya aku telah menalaknya tiga kali." Beliau bersabda: "Aku telah mengetahuinya, rujuklah ia." Diriwayatkan oleh Abu Dawud (1). Dan dalam lafaz Ahmad: Rukanah menalak istrinya tiga kali dalam satu majelis, lalu ia merasa sedih atasnya, maka Rasulullah ﷺ bersabda kepadanya: "Sesungguhnya itu hanya terhitung satu talak." Dan pada sanad keduanya terdapat Ibn Ishaq, yang padanya terdapat pembicaraan (kritik) (2).
[١] ضعيف جداً؛ وانظر تفصيل ذلك في كتابي: «الجامع في العلل والفوائد» ١/ ٢٥٠.
أخرجه: عبد الرزاق (١١٣٣٤)، وأبو داود (٢١٩٦)، والبيهقي ٧/ ٣٣٩.
Terjemah: Dha'if sekali; lihat rinciannya dalam kitab saya: «Al-Jami' fi Al-'Ilal wa Al-Fawa'id» 1/250.
Dikeluarkan oleh: 'Abdul Razzaq (11334), Abu Dawud (2196), dan Al-Baihaqi 7/339.
[٢] ضعيف؛ كما بينته في كتابي: «الجامع في العلل والفوائد» ١/ ٢٥١.
أخرجه: أحمد ١/ ٢٦٥، وأبو يعلى (٢٥٠٠)، والبيهقي ٧/ ٣٣٩.
Terjemah: Dha'if; sebagaimana telah saya jelaskan dalam kitab saya: «Al-Jami' fi Al-'Ilal wa Al-Fawa'id» 1/251.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 1/265, Abu Ya'la (2500), dan Al-Baihaqi 7/339.
١٠٧٤ – وَقَدْ رَوَى أَبُو دَاوُدَ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ أَحْسَنَ مِنْهُ: أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ سُهَيْمَةَ الْبَتَّةَ، فَقَالَ: وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِهَا إِلَّا وَاحِدَةً، فَرَدَّهَا إِلَيْهِ النَّبِيُّ ﷺ (١).
1074 – Dan sungguh Abu Dawud telah meriwayatkan dari jalur lain yang lebih baik daripadanya: Bahwasanya Rukanah menjatuhkan talak battah (talak mutlak) kepada istrinya, Suhaimah, lalu ia berkata: "Demi Allah, aku tidak menghendaki dengannya melainkan hanya talak satu." Maka Nabi Shallallahu 'Alaihi wa Sallam mengembalikan istrinya itu kepadanya (1).
[١] ضعيف؛ كما أشرت إليه في كتابي: «الجامع في العلل والفوائد» ١/ ٢٥٢.
أخرجه: أبو داود (٢٢٠٦).
انظر: «الإلمام» (١٣٣٣).
Terjemah: Dha'if; sebagaimana telah saya isyaratkan dalam kitab saya: "Al-Jami' fi Al-'Ilal wa Al-Fawa'id" 1/ 252.
Dikeluarkan oleh: Abu Dawud (2206).
Lihat: "Al-Ilmam" (1333).
١٠٧٥ – وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «ثَلَاثٌ جِدُّهنَّ جِدٌّ، وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ: النِّكَاحُ، وَالطَّلَاقُ، وَالرَّجْعَةُ» رَوَاهُ الْأَرْبَعَةُ إِلَّا النَّسَائِيَّ، وَصَحَّحَهُ الْحَاكِمُ (١).
1075 – Dan dari Abu Hurairah ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: «Tiga hal yang kesungguhannya adalah sungguh-sungguh dan main-mainnya adalah sungguh-sungguh: nikah, talak, dan rujuk.» Diriwayatkan oleh Imam yang Empat kecuali An-Nasa'i, dan dishahihkan oleh Al-Hakim (1).
[١] ضعيف؛ فيه عبد الرحمن بن حبيب، قال فيه النسائي: «منكر الحديث»، كما في «ميزان الاعتدال» ٢/ ٥٥٥ (٤٨٤٦).
أخرجه: سعيد بن منصور (١٦٠٣)، وأبو داود (٢١٩٤)، وابن ماجه (٢٠٣٩)، والترمذي (١١٨٤)، وابن الجارود (٧١٢)، والحاكم ٢/ ١٩٨، والبيهقي ٧/ ٣٤٠ – ٣٤١.
انظر: «الإلمام» (١٣٣٤)، و «المحرر» (١٠٧٧).
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat 'Abdurrahman bin Habib. An-Nasa'i berkata tentangnya: "Munkarul hadits", sebagaimana dalam «Mizan Al-I'tidal» (2/555/4846). Dikeluarkan oleh: Sa'id bin Manshur (1603), Abu Dawud (2194), Ibn Majah (2039), At-Tirmidzi (1184), Ibn Al-Jarud (712), Al-Hakim (2/198), dan Al-Baihaqi (7/340-341). Lihat: «Al-Ilmam» (1334) dan «Al-Muharrar» (1077).
١٠٧٦ – وَفِي رِوَايَةٍ لِابْنِ عَدِيٍّ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ ضَعِيفٍ: «الطَّلَاقُ، وَالْعِتَاقُ، وَالنِّكَاحُ» (١).
1076 – Dan dalam riwayat Ibnu 'Adi dari jalur lain yang dha'if: "Thalaq, pembebasan budak ('itaq), dan nikah." (1).
[١] ضعيف؛ فيه غالب بن عبيد الله الجزري، وهو ضعيف.
أخرجه: ابن عدي في «الكامل» ٧/ ١٠٩.
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat Ghalib bin 'Ubaidillah Al-Jazari dan ia seorang yang dha'if.
Dikeluarkan oleh: Ibnu 'Adi dalam «Al-Kamil» 7/109.
١٠٧٧ – وَلِلْحَارِثِ ابْنِ أَبِي أُسَامَةَ: مِنْ حَدِيثِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ رَفَعَهُ: «لَا يَجُوزُ اللَّعِبُ فِي ثَلَاثٍ: الطَّلَاقُ، وَالنِّكَاحُ، وَالْعِتَاقُ، فَمَنْ قَالَهُنَّ فَقَدَ وَجَبْنَ» وَسَنَدُهُ ضَعِيفٌ (١).
1077 – Menurut Al-Harits bin Abi Usamah dari hadits 'Ubadah bin Ash-Shamit secara marfu': "Tidak boleh ada main-main dalam tiga hal: thalak, nikah, dan pembebasan budak. Maka barangsiapa mengucapkannya maka sungguh hal itu telah jatuh (wajib hukumnya)." Dan sanadnya dha'if (1).
[١] ضعيف؛ فيه عبد الله بن لهيعة، وهو ضعيف، ثم إنَّه منقطع؛ عبيد الله بن أبي جعفر -راويه عن عبادة- ولد بعد وفاة عبادة بزمن. وله طريق أخرى لا يفرح بها عند أحمد بن منيع في «مسنده»؛ فيها إسماعيل بن مسلم المكي، وهو ضعيف
أخرجه: الحارث بن أبي أسامة في «مسنده» -كما في «إتحاف الخيرة المهرة» ٤/ ٤٥ (٣١٣٩/ ٢) -، وأحمد بن منيع في «مسنده» -كما في «إتحاف الخيرة المهرة» ٤/ ٤٥ (٣١٣٩/ ١) -.
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat 'Abdullah bin Lahi'ah, ia seorang yang dha'if. Kemudian hadits ini munqathi' (terputus); 'Ubaidullah bin Abi Ja'far -perawi darinya dari 'Ubadah- lahir beberapa waktu setelah wafatnya 'Ubadah. Hadits ini memiliki jalur lain yang tidak menggembirakan menurut Ahmad bin Mani' dalam "Musnad"-nya; di dalamnya terdapat Isma'il bin Muslim Al-Makki yang juga dha'if.
Dikeluarkan oleh: Al-Harits bin Abi Usamah dalam "Musnad"-nya -sebagaimana dalam "Ithaf Al-Khiyarah Al-Maharah" 4/ 45 (3139/ 2)-, dan Ahmad bin Mani' dalam "Musnad"-nya -sebagaimana dalam "Ithaf Al-Khiyarah Al-Maharah" 4/ 45 (3139/ 1)-.
١٠٧٨ – وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَكَلَّمْ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (١).
1078 – Dari Abu Hurairah radhiyallahu 'anhu, dari Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam, beliau bersabda: "Sesungguhnya Allah memaafkan dari umatku apa yang dibisikkan oleh hatinya, selama belum diamalkan atau diucapkan." Muttafaq 'alaih (1).
[١] صحيح.
أخرجه: أحمد ٢/ ٣٩٣، والبخاري ٧/ ٥٩ (٥٢٦٩)، ومسلم ١/ ٨١ (١٢٧)، وأبو داود (٢٢٠٩)، وابن ماجه (٢٠٤٠)، والترمذي (١١٨٣)، والنسائي ٦/ ١٥٦، وابن خزيمة (٨٩٨) بتحقيقي، وابن حبان (٤٣٣٤)، والبيهقي ٧/ ٢٩٨.
انظر: «الإلمام» (١٣٣٦)، و «المحرر» (١٠٧٨).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 2/393, Al-Bukhari 7/59 (5269), Muslim 1/81 (127), Abu Dawud (2209), Ibn Majah (2040), At-Tirmidzi (1183), An-Nasa'i 6/156, Ibn Khuzaimah (898) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (4334), dan Al-Baihaqi 7/298.
Lihat: "Al-Ilmam" (1336) dan "Al-Muharrar" (1078).
١٠٧٩ – وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵄ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ، وَالنِّسْيَانَ، وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ» رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْحَاكِمُ، وَقَالَ أَبُو حَاتِمٍ: لَا يَثْبُتُ (١).
1079 – Dari Ibnu Abbas ﵄, dari Nabi ﷺ, beliau bersabda: "Sesungguhnya Allah menggugurkan (dosa/sanksi) dari umatku akibat tersalah, lupa, dan apa yang dipaksakan kepada mereka." Diriwayatkan oleh Ibnu Majah dan Al-Hakim, sedang Abu Hatim berkata: Hadits ini tidak tsabit (1).
[١] إسناده ضعيف، أنكره الإمام أحمد جداً، وقال أبو حاتم: هذه أحاديث منكرة، كأنَّها موضوعة، لم يسمع الأوزاعي هذا الحديث من عطاء.
أخرجه: ابن ماجه (٢٠٤٥)، والطحاوي في «شرح المعاني» (٤٥٥٠)، والعقيلي في «الضعفاء» ٤/ ١٤٥، وابن حبان (٧٢١٩)، والطبراني في «الأوسط» (٨٢٧٣)، وابن عدي في «الكامل» ٢/ ٣٤٦، والدارقطني ٤/ ١٣٨، والحاكم ٢/ ١٩٨، والبيهقي ٧/ ٣٥٦.
انظر: «العلل ومعرفة الرجال» (١٣٤٠)، و «العلل» لابن أبي حاتم (١٢٩٦)، و «الإلمام» (١٣٣٧)، و «المحرر» (١٠٨٠).
Terjemah: Sanadnya dha'if, Imam Ahmad sangat mengingkarinya, dan Abu Hatim berkata: Hadits-hadits ini munkar, seolah-olah maudhu' (palsu); Al-Auza'i tidak mendengar hadits ini dari 'Atha'.
Dikeluarkan oleh: Ibnu Majah (2045), At-Thahawi dalam «Syarh Al-Ma'ani» (4550), Al-'Uqaili dalam «Adh-Dhu'afa'» 4/145, Ibnu Hibban (7219), At-Thabrani dalam «Al-Ausath» (8273), Ibnu 'Adi dalam «Al-Kamil» 2/346, Ad-Daraquthni 4/138, Al-Hakim 2/198, dan Al-Baihaki 7/356.
Lihat: «Al-'Ilal wa Ma'rifatur Rijal» (1340), «Al-'Ilal» karya Ibnu Abi Hatim (1296), «Al-Ilmam» (1337), dan «Al-Muharrar» (1080).
١٠٨٠ – وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵄ قَالَ: إِذَا حَرَّمَ امْرَأَتَهُ لَيْسَ بِشَيْءٍ. وَقَالَ: ﴿لَقَدْ كَانَ (١) لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ [الْأَحْزَاب: ٢١]. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ (٢). وَلِمُسْلِمٍ: «إِذَا حَرَّمَ الرَّجُلُ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ، فَهِيَ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا» (٣).
١٠٨٠ – Dari Ibnu 'Abbas radhiyallahu 'anhuma, beliau berkata: "Apabila seseorang mengharamkan istrinya, maka hal itu tidak dianggap sesuatu apapun." Dan beliau membaca: {Sungguh telah ada pada (diri) Rasulullah itu suri teladan yang baik bagimu} [Al-Ahzab: 21]. Diriwayatkan oleh Al-Bukhari (2). Dan dalam riwayat Muslim: "Apabila seorang laki-laki mengharamkan istrinya atas dirinya, maka hal itu adalah sumpah yang harus dibayar kaffaratnya." (3)
[١] «لقد كان» لم يرد في (ت)، وأثبتناه من (م) و (غ) وهو الموافق لما في الصحيح.
Terjemah: Lafaz «لقد كان» tidak terdapat dalam naskah (ت), dan kami tetapkannya dari naskah (م) dan (غ), yang mana sesuai dengan apa yang ada dalam Ash-Shahih.
[٢] صحيح.
أخرجه: البخاري ٧/ ٥٦ (٥٢٦٦) باللفظ نفسه.
انظر: «الإلمام» (١٣٣٢)، و «المحرر» (١٠٧٩).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Al-Bukhari 7/56 (5266) dengan lafaz yang sama.
Lihat: «Al-Ilmam» (1332), dan «Al-Muharrar» (1079).
[٣] صحيح.
أخرجه: مسلم ٤/ ١٨٤ (١٤٧٣) (١٩)، وأبو عوانة (٤٥٥٠)، والدارقطني ٤/ ٤١، والبيهقي ٧/ ٣٥٠.
انظر: «الإلمام» (١٣٣٨)، و «المحرر» (١٠٧٩).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Muslim 4/184 (1473) (19), Abu 'Awanah (4550), Ad-Daraquthni 4/41, dan Al-Baihaqi 7/350.
Lihat: «Al-Ilmam» (1338), dan «Al-Muharrar» (1079).
١٠٨١ – وَعَنْ عَائِشَةَ ﵂ أَنَّ ابْنَةَ الْجَوْنِ لَمَّا أُدْخِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَدَنَا مِنْهَا. قَالَتْ: أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ، قَالَ: «لَقَدْ عُذْتِ بِعَظِيمٍ، الْحَقِي بِأَهْلِكِ» رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ (١).
١٠٨١ – Dari 'Aisyah ﵂ bahwa ketika putri Al-Jaun dihadapkan kepada Rasulullah ﷺ dan beliau mendekatinya, wanita itu berkata: "Aku berlindung kepada Allah dari dirimu." Beliau bersabda: "Sungguh engkau telah memohon perlindungan kepada Zat Yang Maha Agung, kembalilah kepada keluargamu." Diriwayatkan oleh Al-Bukhari (١).
[١] صحيح.
أخرجه: البخاري ٧/ ٥٣ (٥٢٥٤)، وابن ماجه (٢٠٥٠)، والنسائي ٦/ ١٥٠، وابن الجارود (٧٣٨)، وابن حبان (٤٢٦٦) والبيهقي ٧/ ٣٤٢.
انظر: «الإلمام» (١٣٣٠)، و «المحرر» (١٠٨١).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Al-Bukhari 7/53 (5254), Ibn Majah (2050), An-Nasa'i 6/150, Ibn Al-Jarud (738), Ibn Hibban (4266), dan Al-Baihaqi 7/342.
Lihat: "Al-Ilmam" (1330), dan "Al-Muharrar" (1081).
١٠٨٢ – وَعَنْ جَابِرٍ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «لَا طَلَاقَ إِلَّا بَعْدَ نِكَاحٍ، وَلَا عِتْقَ إِلَّا بَعْدَ مِلْكٍ» رَوَاهُ أَبُو يَعْلَى، وَصَحَّحَهُ الْحَاكِمُ، وَهُوَ مَعْلُولٌ (١).
1082 – Dari Jabir ﵁ ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Tidak ada talak kecuali setelah terjadinya pernikahan, dan tidak ada pembebasan budak kecuali setelah kepemilikan." Diriwayatkan oleh Abu Ya'la, dan dishahihkan oleh Al-Hakim, dan hadits ini berstatus ma'lul (1).
[١] ضعيف؛ والصواب فيه الإرسال، كما رجحه أبو زرعة وأبو حاتم والدارقطني. انظر: «العلل» لابن أبي حاتم (١٢٢٠)، و «العلل» للدارقطني ٣/ ٧٤ (٢٩٢).
أخرجه: الطبراني في «الأوسط» (٨٢٢٤) ط. الحرمين، والحاكم ٢/ ٢٠٤، والبيهقي ٧/ ٣١٩.
انظر: «المحرر» (١٠٨٢).
Terjemah: Dha'if; dan yang benar padanya adalah irsal (mursal), sebagaimana dirajihkan oleh Abu Zur'ah, Abu Hatim, dan Ad-Daraquthni. Lihat: «Al-'Ilal» karya Ibn Abi Hatim (1220), dan «Al-'Ilal» karya Ad-Daraquthni 3/74 (292).
Dikeluarkan oleh: At-Thabrani dalam «Al-Awsath» (8224) cet. Al-Haramain, Al-Hakim 2/204, dan Al-Baihaqi 7/319.
Lihat: «Al-Muharrar» (1082).
١٠٨٣ – وَأَخْرَجَ ابْنُ مَاجَهْ: عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ مِثْلَهُ، وَإِسْنَادُهُ حَسَنٌ، لَكِنَّهُ مَعْلُولٌ أَيْضًا (١).
1083 – Dan Ibn Majah mengeluarkan semisal itu dari Al-Miswar bin Makhramah, dan sanadnya hasan, namun hadits ini ma'lul (memiliki cacat) juga (1).
[١] إسناده ضعيف؛ فيه علي بن الحسين بن واقد وهشام بن سعد المدني كلاهما فيه كلام، واجتماعهما بإسناد واحد يزيد وهنه، زد على ذلك الخلاف الحاصل في رفعه ووقفه، ووصله وإرساله، والاختلاف في تعيين الصحابي، وفوق ذلك شدة فردية الإسناد عن الزهري؛ فأين جهابذة العلم من أصحاب الزهري عن هذا الحديث؟ حتى يرويه راوٍ لا يعرف بكثرة الحديث ولا ضبطه! والحديث استنكره أبو حاتم، وضعّف ابن معين جميع أحاديث الباب.
أخرجه: ابن ماجه (٢٠٤٨)، والطبراني في «الأوسط» (٧٠٢٨)، وابن عدي في «الكامل» ٨/ ٤١٠.
انظر: «العلل» لابن أبي حاتم (١٢٧١) و (١٣١٢)، و «العلل» للدارقطني (٣٨١٦)، و «الإلمام» (١٣٣٥).
Terjemah: Sanadnya dha'if; di dalamnya terdapat 'Ali bin Al-Husain bin Waqid dan Hisyam bin Sa'd Al-Madani, keduanya diperbincangkan kredibilitasnya. Dan berkumpulnya keduanya dalam satu sanad menambah kelemahannya, ditambah lagi perselisihan yang terjadi antara merajutnya secara marfu' atau mauquf, serta maushul atau mursal, juga perbedaan dalam menentukan sahabatnya. Di atas itu semua, terdapat kejanggalan yang sangat pada penyendirian sanad dari Az-Zuhri; lalu di manakah para ulama pakar dari kalangan murid Az-Zuhri terhadap hadits ini? Sampai-sampai diriwayatkan oleh perawi yang tidak dikenal memiliki banyak hadits maupun kedhabitan! Hadits ini dimungkarkan oleh Abu Hatim, dan Ibn Ma'in mendha'ifkan seluruh hadits dalam bab ini.
Dikeluarkan oleh: Ibn Majah (2048), At-Thabarani dalam «Al-Ausath» (7028), dan Ibn 'Adi dalam «Al-Kamil» 8/410.
Lihat: «Al-'Ilal» karya Ibn Abi Hatim (1271) dan (1312), «Al-'Ilal» karya Ad-Daruquthni (3816), serta «Al-Ilmam» (1335).
١٠٨٤ – وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «لَا نَذْرَ لِابْنِ آدَمَ فِيمَا لَا يَمْلِكُ، وَلَا عِتْقَ لَهُ فِيمَا لَا يَمْلِكُ، وَلَا طَلَاقَ لَهُ فِيمَا لَا يَمْلِكُ» أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَصَحَّحَهُ، وَنُقِلَ عَنِ البُخَارِيِّ أَنَّهُ أَصَحُّ مَا وَرَدَ فِيهِ (١).
1084 – Dari 'Amr bin Syu'aib, dari ayahnya, dari kakeknya, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: «Tidak sah nazar bagi anak Adam pada sesuatu yang tidak dimilikinya, tidak sah memerdekakan budak pada sesuatu yang tidak dimilikinya, dan tidak sah talak pada sesuatu yang tidak dimilikinya.» Dikeluarkan oleh Abu Dawud dan at-Tirmidzi, dan ia menshahihkannya. Dinukil dari al-Bukhari bahwa hadits ini adalah hadits paling shahih yang diriwayatkan dalam bab ini (1).
[١] حسن؛ لأنَّه من رواية عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده.
أخرجه: أحمد ٢/ ١٨٩، وأبو داود (٢١٩٠)، وابن ماجه (٢٠٤٧) -أخرج جزء الطلاق منه فقط-، والترمذي (١١٨١)، وابن الجارود (٧٤٣)، وابن حبان (٣٩٣١)، والدارقطني ٤/ ١٤، والحاكم ٢/ ٢٠٥، والبيهقي ٧/ ٣١٨.
Terjemah: Hasan; karena termasuk riwayat 'Amr bin Syu'aib, dari ayahnya, dari kakeknya.
Diriwayatkan oleh: Ahmad (2/189), Abu Dawud (2190), Ibn Majah (2047) -ia hanya meriwayatkan bagian talak saja darinya-, at-Tirmidzi (1181), Ibnul Jarud (743), Ibn Hibban (3931), ad-Daraquthni (4/14), al-Hakim (2/205), dan al-Baihaqi (7/318).
١٠٨٥ – وَعَنْ عَائِشَةَ ﵂، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ: عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الصَّغِيرِ حَتَّى يَكْبُرَ، وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ، أَوْ يَفِيقَ» رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالْأَرْبَعَةُ إِلَّا التِّرْمِذِيَّ، وَصَحَّحَهُ الْحَاكِمُ (١).
1085 – Dari 'Aisyah radhiyallahu 'anha, dari Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam, beliau bersabda: "Pena pencatat amal diangkat dari tiga golongan: dari orang tidur sampai ia bangun, dari anak kecil sampai ia dewasa (baligh), dan dari orang gila sampai ia berakal atau sadar kembali." Diriwayatkan oleh Ahmad dan Empat Imam perawi (selain At-Tirmidzi), serta dishahihkan oleh Al-Hakim (1).
[١] حسن؛ من أجل حمَّاد بن أبي سليمان -أحد رواته- فإنَّه صدوق له أوهام. وانظر كتابي: «الجامع في العلل والفوائد» ٣/ ٥٧٠ فما بعدها.
أخرجه: أحمد ٦/ ١٠٠، والدارمي (٢٢٩٦)، وأبو داود (٤٣٩٨)، وابن ماجه (٢٠٤١)، والنَّسائي ٦/ ١٥٦، وأبو يعلى (٤٤٠٠)، وابن الجارود (١٤٨)، وابن حبان (١٤٢)، والحاكم ٢/ ٥٩.
انظر: «الإلمام» (١٣٢٤)، و «المحرر» (١٠٨٣).
Terjemah: Hasan; karena faktor Hammad bin Abi Sulaiman –salah satu perawinya– ia shaduq namun memiliki kekeliruan (awham). Lihat kitab saya: «Al-Jami' fi al-'Ilal wa al-Fawa'id» 3/570 dan seterusnya. Dikeluarkan oleh: Ahmad 6/100, Ad-Darimi (2296), Abu Dawud (4398), Ibnu Majah (2041), An-Nasa'i 6/156, Abu Ya'la (4400), Ibnu Al-Jarud (148), Ibnu Hibban (142), dan Al-Hakim 2/59. Lihat: «Al-Ilmam» (1324), dan «Al-Muharrar» (1083).