١- أحرف النفي
وهي "لم ولمَّا"، اللَّتانِ تجزمانِ فعلاً مضارعاً واحداً، و"لن"، التي تنصب الفعل المضارع، و"ما وإنْ ولا ولاتَ". فما وإنْ تنفيانِ الماضي، نحو "ما جئتُ. إن جاءَ إلا أنا" والحالِ نحو "ما أجلسُ. إن يجلس إلا أنا". وتدخلانِ على الفعل، كما رأيتَ، وعلى الاسمِ، نحو "ما هذا بشراً. إن أحدٌ خيراً من أحدٍ إلا بالعافية". و"لا" تنفي الماضي، كقوله تعالى ﴿فلا صدَّقَ ولا صَلّى﴾ ، والمُستقبلَ كقوله ﴿قُلْ لا أسألُكم عليهِ أجراً﴾ . و"لاتَ". خاصّةٌ بالدُّخولِ على "حين" وما أشبهَهُ من ظُروف الزمانِ، نحو ﴿ولاتَ حينَ مناصٍ﴾ ، وكقول الشاعر "نَدِمَ البُغاةُ ولاتَ ساعةَ مَندَمٍ" وهي بمعنى "ليسَ".
Yaitu "لم" (*lam*) dan "لمَّا" (*lamma*), yang mana keduanya men-jazam-kan satu *fi'il mudhari'*; "لن" (*lan*), yang men-nashab-kan *fi'il mudhari'*; serta "ما" (*ma*), "إنْ" (*in*), "لا" (*la*), dan "لاتَ" (*lata*). Adapun *ma* dan *in* menegasikankan *fi'il madhi*, seperti: "ما جئتُ" (*Ma ji'tu*, Aku tidak datang) dan "إن جاءَ إلا أنا" (*In ja'a illa ana*, Tidak ada yang datang kecuali aku); serta keadaan sekarang (*al-hal*), seperti: "ما أجلسُ" (*Ma ajlisu*, Aku tidak sedang duduk) dan "إن يجلس إلا أنا" (*In yajlisu illa ana*, Tidak ada yang duduk kecuali aku). Kedua kata ini masuk pada *fi'il*, sebagaimana telah engkau lihat, serta masuk pada *isim*, seperti: "ما هذا بشراً" (*Ma haza basyaran*) dan "إن أحدٌ خيراً من أحدٍ إلا بالعافية" (*In ahadun khairan min ahadin illa bil-'afiyati*). Adapun *la* menegasikankan *fi'il madhi*, sebagaimana firman Allah Ta'ala: ﴿فلا صدَّقَ ولا صَلّى﴾ (*Fa la shaddaqa wa la shalla*); dan masa depan (*al-mustaqbal*), seperti firman-Nya: ﴿قُلْ لا أسألُكم عليهِ أجراً﴾ (*Qul la as'alukum 'alaihi ajran*). Adapun *lata*, secara khusus masuk pada kata "حين" (*hin*) dan *zharaf zaman* (keterangan waktu) yang serupa dengannya, seperti: ﴿ولاتَ حينَ مناصٍ﴾ (*Wa lata hina manashin*), dan sebagaimana ucapan penyair: "ندِمَ البُغاةُ ولاتَ ساعةَ مَندَمٍ" (*Nadimab-bughatu wa lata sa'ata mandami*); kata ini bermakna "ليسَ" (*laisa*).