باب الحث على الخشوع في الصلاة
Bab Anjuran Khusyuk dalam Shalat
٢٣٨ – عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ﷺ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ، وَاللَّفْظُ لِمُسْلِمٍ (١)، وَمَعْنَاهُ: أَنْ يَجْعَلَ يَدَهُ عَلَى خَاصِرَتِهِ (٢).
٢٣٨ – Dari Abu Hurairah ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ melarang seseorang shalat dalam keadaan mukhtashiran (bercekak pinggang). Muttafaq 'Alaih, dan lafazhnya menurut Muslim (١). Maknanya: Meletakkan tangannya di atas pinggangnya (٢).
[١] صحيح.
أخرجه: ابن أبي شيبة (٤٦٣٢)، وأحمد ٢/ ٢٣٢، والبخاري ٢/ ٨٤ (١٢٢٠)، ومسلم ٢/ ٧٤ (٥٤٥) (٤٦)، وأبو داود (٩٤٧)، والترمذي (٣٨٣)، والنسائي ٢/ ١٢٧، وابن الجارود (٢٢٠)، وابن خزيمة (٩٠٨) بتحقيقي، وابن حبان (٢٢٨٥)، والحاكم ١/ ٢٦٤، والبيهقي ٢/ ٢٨٧.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ibn Abi Syaibah (4632), Ahmad 2/232, Al-Bukhari 2/84 (1220), Muslim 2/74 (545) (46), Abu Dawud (947), At-Tirmidzi (383), An-Nasa'i 2/127, Ibn Al-Jarud (220), Ibn Khuzaimah (908) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (2285), Al-Hakim 1/264, dan Al-Baihaqi 2/287.
[٢] هذا التفسير نسب لمحمد بن سيرين -كما عند ابن أبي شيبة-، ونسب كذلك لهشام بن عروة -كما عند أحمد ٢/ ٢٩٠ – .
Terjemah: Penafsiran ini dinisbatkan kepada Muhammad bin Sirin —sebagaimana pada Ibn Abi Syaibah—, dan dinisbatkan pula kepada Hisyam bin 'Urwah —sebagaimana pada Ahmad 2/290—.
٢٣٩ – وَفِي الْبُخَارِيِّ عَنْ عَائِشَةَ ﵂ أَنَّ ذَلِكَ فِعْلُ الْيَهُودِ (١).
239 – Dan dalam riwayat al-Bukhari dari 'Aisyah radhiyallahu 'anha bahwa perbuatan tersebut merupakan perbuatan orang-orang Yahudi (1).
[١] صحيح.
أخرجه: عبد الرزاق (٣٣٣٨)، وابن أبي شيبة (٤٦٢٣)، والبخاري ٤/ ١٤٥ (٣٤٥٨)، والبيهقي في «شعب الإيمان» (٢٨٥٥).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (3338), Ibn Abi Syaibah (4623), al-Bukhari 4/145 (3458), dan al-Baihaqi dalam Syu'ab al-Iman (2855).
٢٤٠ – وَعَنْ أَنَسٍ ﵁ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ: «إِذَا قُدِّمَ الْعَشَاءُ فَابْدَءُوا بِهِ قَبْلَ أَنْ تُصَلُّوا الْمَغْرِبَ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (١).
240 – Dari Anas ﵁ bahwasanya Rasulullah ﷺ bersabda: "Apabila makan malam telah dihidangkan, maka mulailah dengannya sebelum kalian melaksanakan shalat Maghrib." Muttafaq 'Alaih (1).
[١] صحيح.
أخرجه: عبد الرزاق (٢١٨٣)، وأحمد ٣/ ٧٣، والبخاري ١/ ١٧١ (٦٧٢)، ومسلم ٢/ ٧٨ (٥٥٧) (٦٤)، وابن ماجه (٩٣٣)، والترمذي (٣٥٣)، والنسائي ٢/ ١١١، وأبو يعلى (٢٧٩٦)، وابن الجارود (٢٢٣)، وابن خزيمة (٩٣٤) بتحقيقي، وابن حبان (٢٠٦٦)، والبيهقي ٣/ ٧٢.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Abdurrazzaq (2183), Ahmad 3/73, Al-Bukhari 1/171 (672), Muslim 2/78 (557) (64), Ibnu Majah (933), At-Tirmidzi (353), An-Nasa'i 2/111, Abu Ya'la (2796), Ibnul Jarud (223), Ibnu Khuzaimah (934) dengan tahqiq saya, Ibnu Hibban (2066), dan Al-Baihaki 3/72.
٢٤١ – وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلَاةِ فَلَا يَمْسَحِ الْحَصَى، فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُ» رَوَاهُ الْخَمْسَةُ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ (١).
241 – Dari Abu Dzarr ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Apabila salah seorang dari kalian berdiri dalam shalat, maka janganlah ia mengusap kerikil, karena sesungguhnya rahmat sedang menghadapnya." Diriwayatkan oleh Imam yang lima dengan sanad shahih (1).
[١] ضعيف؛ فيه أبو الأحوص، وحديثه مقبول حين يتابع وإلا فمردود.
أخرجه: عبد الرزاق (٢٣٩٩)، وأحمد ٥/ ١٤٩، وأبو داود (٩٤٥)، وابن ماجه (١٠٢٧)، والترمذي (٣٧٩)، والنسائي ٣/ ٦، وابن الجارود (٢١٩)، والطحاوي في «شرح المشكل» (١٤٢٦)، وابن خزيمة (٩١٣) بتحقيقي، وابن حبان (٢٢٧٣)، والبيهقي ٢/ ٢٨٤.
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat Abu Al-Ahwash, haditsnya مقبول (diterima) apabila dimutaba'ah, dan jika tidak maka tertolak.
Dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (2399), Ahmad 5/149, Abu Dawud (945), Ibn Majah (1027), At-Tirmidzi (379), An-Nasa'i 3/6, Ibn Al-Jarud (219), Ath-Thahawi dalam «Syarh Al-Musykil» (1426), Ibn Khuzaimah (913) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (2273), dan Al-Baihaqi 2/284.
وَزَادَ أَحْمَدُ: «وَاحِدَةً أَوْ دَعْ» (١).
Dan Ahmad menambahkan: "(Usaplah/singkirkanlah kerikil itu) sekali saja atau tinggalkanlah" (1).
[١] إسناده ضعيف؛ فيه محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى وهو سيء الحفظ جداً.
أخرجه: الطيالسي (٤٧٠)، وعبد الرزاق (٢٤٠٦)، وابن أبي شيبة (٧٩٠٨)، وأحمد ٥/ ١٦٣، وابن خزيمة (٩١٦) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المشكل» (١٤٢٩).
Terjemah: Sanadnya dha'if; di dalamnya terdapat Muhammad bin 'Abdirrahman bin Abi Laila, dan dia sangat buruk hafalannya.
Dikeluarkan oleh: At-Thayalisi (470), 'Abdurrazzaq (2406), Ibn Abi Syaibah (7908), Ahmad 5/163, Ibn Khuzaimah (916) dengan tahqiq saya, dan At-Thahawi dalam «Syarh Al-Musykil» (1429).
٢٤٢ – وَفِي «الصَّحِيحِ» عَنْ مُعَيْقِيبٍ نَحْوُهُ بِغَيْرِ تَعْلِيلٍ (١).
242 – Dan dalam "Ash-Shahih" dari Mu'aiqib terdapat hadits semisalnya tanpa adanya Ta'lil (penjelasan sebab) (1).
[١] صحيح.
أخرجه: أحمد ٣/ ٤٢٦، والبخاري ٢/ ٨٠ (١٢٠٧)، ومسلم ٢/ ٧٤ (٥٤٦) (٤٧)، وأبو داود (٩٤٦)، وابن ماجه (١٠٢٦)، والترمذي (٣٨٠)، والنسائي ٣/ ٧، وابن الجارود (٢١٨)، وابن خزيمة (٨٩٥) بتحقيقي، وابن حبان (٢٢٧٥)، والبيهقي ٢/ ٢٨٤.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/ 426, Al-Bukhari 2/ 80 (1207), Muslim 2/ 74 (546) (47), Abu Dawud (946), Ibn Majah (1026), At-Tirmidzi (380), An-Nasa'i 3/ 7, Ibn Al-Jarud (218), Ibn Khuzaimah (895) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (2275), dan Al-Baihaqi 2/ 284.
٢٤٣ – عَنْ عَائِشَةَ ﵂ قَالَتْ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ عَنِ الالْتِفَاتِ فِي الصَّلَاةِ، فَقَالَ: «هُوَ اخْتِلَاسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنْ صَلَاةِ الْعَبْدِ» رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ (١).
243 – Dari 'Aisyah ﵂, ia berkata: Saya bertanya kepada Rasulullah ﷺ tentang menoleh dalam shalat, maka beliau bersabda: "Ia adalah sambatan (pencurian) yang dicuri oleh setan dari shalat seorang hamba." Diriwayatkan oleh Al-Bukhari (1).
[١] صحيح.
أخرجه: ابن أبي شيبة (٤٥٣١)، وأحمد ٦/ ٧٠، والبخاري ١/ ١٩١ (٧٥١)، وأبو داود (٩١٠)، والترمذي (٥٩٠)، والنسائي ٣/ ٨، وأبو يعلى (٤٩١٣)، وابن خزيمة (٤٨٤) بتحقيقي، وابن حبان (٢٢٨٧)، والبيهقي ٢/ ٢٨١.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ibn Abi Syaibah (4531), Ahmad 6/70, Al-Bukhari 1/191 (751), Abu Dawud (910), At-Tirmidzi (590), An-Nasa'i 3/8, Abu Ya'la (4913), Ibn Khuzaimah (484) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (2287), dan Al-Baihaqi 2/281.
٢٤٤ – وَلِلتِّرْمِذِيِّ عَنْ أَنَسٍ -وَصَحَّحَهُ-: «إِيَّاكَ وَالالْتِفَاتَ فِي الصَّلَاةِ، فَإِنَّهُ هَلَكَةٌ، فَإِنْ كَانَ فَلَا بُدَّ فَفِي التَّطَوُّعِ» (١).
244 – Dan menurut At-Tirmidzi, dari Anas —dan beliau menshahihkannya—: "Jauhilah olehmu menoleh dalam shalat, karena sesungguhnya hal itu adalah kebinasaan. Jika memang harus dilakukan, maka lakukanlah dalam shalat sunnah." (1).
[١] ضعيف؛ فيه علي بن زيد بن جدعان، وهو ضعيف، ولا يعرف لسعيد بن المسيب سماع من أنس.
أخرجه: الترمذي (٥٨٩)، وأبو يعلى (٣٦٢٤)، والطبراني في «الأوسط» (٥٩٩١)، والبغوي (٧٣٥).
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat Ali bin Zaid bin Jud'an, ia seorang perawi dha'if, dan tidak diketahui adanya sima' (pendengaran riwayat) Sa'id bin Al-Musayyib dari Anas.
Dikeluarkan oleh: At-Tirmidzi (589), Abu Ya'la (3624), Ath-Thabarani dalam Al-Ausath (5991), dan Al-Baghawi (735).
٢٤٥ – وَعَنْ أَنَسٍ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلَاةِ فَإِنَّهُ يُنَاجِي رَبَّهُ، فَلَا يَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ شِمَالِهِ تَحْتَ قَدَمِهِ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (١).
245 – Dan dari Anas radhiyallahu 'anhu, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Apabila salah seorang di antara kalian berada dalam shalat, sesungguhnya ia sedang bermunajat kepada Tuhannya, maka janganlah ia meludah ke arah depannya dan jangan pula ke arah kanannya, akan tetapi ke arah kirinya di bawah telapak kakinya." Muttafaq 'alaih (1).
[١] صحيح.
أخرجه: الطيالسي (٢٠٨٦)، وعبد الرزاق (١٦٩٢)، وأحمد ٣/ ١٧٦، والبخاري ٢/ ٨٢ (١٢١٤)، ومسلم ٢/ ٧٦ (٥٥١) (٥٤)، وأبو يعلى (٢٨٥٣)، والبيهقي ٢/ ٢٩٢. بنفس اللفظ.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: ath-Thayalisi (2086), Abdurrazzaq (1692), Ahmad (3/176), al-Bukhari (2/82 no. 1214), Muslim (2/76 no. 551-54), Abu Ya'la (2853), dan al-Baihaqi (2/292), dengan lafazh yang sama.
وَفِي رِوَايَةٍ: «أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ» (١).
Dan dalam suatu riwayat: "Atau di bawah kakinya" (1).
[١] صحيح.
أخرجه: الحميدي (١٢٥٣)، وأحمد ٣/ ١٩٩ – ٢٠٠، والدارمي (١٣٩٦)، والبخاري ١/ ١١٣ (٤١٣)، وابن حبان (٢٢٦٧)، والبيهقي ٢/ ٢٩٢، والبغوي (٤٩٢). باللفظ نفسه.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: al-Humaidi (1253), Ahmad 3/199-200, ad-Darimi (1396), al-Bukhari 1/113 (413), Ibn Hibban (2267), al-Baihaqi 2/292, dan al-Baghawi (492) dengan lafazh yang sama.
٢٤٦ – وَعَنْهُ قَالَ: كَانَ قِرَامٌ لِعَائِشَةَ ﵂ سَتَرَتْ بِهِ جَانِبَ بَيْتِهَا فَقَالَ النَّبِيُّ ﷺ: «أَمِيطِي عَنَّا قِرَامَكِ هَذَا، فَإِنَّهُ لَا تَزَالُ تَصَاوِيرُهُ تَعْرِضُ لِي فِي صَلَاتِي» رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ (١).
246 – Dari beliau (Anas) ﵁, ia berkata: Aisyah ﵂ memiliki tirai tipis bergambar yang digantung di samping rumahnya, lalu Nabi ﷺ bersabda: "Jauhkanlah tirai milikmu ini dari kita, karena sesungguhnya gambar-gambarnya senantiasa membayang-bayangi diriku dalam shalatku." Diriwayatkan oleh Al-Bukhari (1).
[١] صحيح.
أخرجه: أحمد ٣/ ١٥١، والبخاري ١/ ١٠٥ (٣٧٤)، وأبو عوانة (١٤٧٦)، والحربي في «غريب الحديث» ٢/ ٣٧٦.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/151, Al-Bukhari 1/105 (374), Abu 'Awanah (1476), dan Al-Harbi dalam «Gharib Al-Hadits» 2/376.
٢٤٧ – وَاتَّفَقَا عَلَى حَدِيثِهَا فِي قِصَّةِ أَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جَهْمٍ، وَفِيهِ: «فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي عَنْ صَلَاتِي» (١).
247 – Keduanya (Bukhari dan Muslim) sepakat atas haditsnya (Aisyah) dalam kisah baju Anbijaniyyah milik Abu Jahm, dan di dalamnya disebutkan: "Karena sesungguhnya kain itu telah melalaikanku dari shalatku." (1).
[١] صحيح.
أخرجه: عبد الرزاق (١٣٨٩)، وأحمد ٦/ ٣٧، والبخاري ١/ ١٠٤ (٣٧٣)، ومسلم ٢/ ٧٧ (٥٥٦) (٦١)، وأبو داود (٩١٤)، وابن ماجه (٣٥٥٠)، والنسائي ٢/ ٧٢، وأبو يعلى (٤٤١٤)، وابن خزيمة (٩٢٨) بتحقيقي، وابن حبان (٢٣٣٧)، والبيهقي ٢/ ٤٢٣.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Abdurrazzaq (1389), Ahmad 6/37, Al-Bukhari 1/104 (373), Muslim 2/77 (556) (61), Abu Dawud (914), Ibnu Majah (3550), An-Nasa'i 2/72, Abu Ya'la (4414), Ibnu Khuzaimah (928) dengan tahqiqku, Ibnu Hibban (2337), dan Al-Baihqi 2/423.
٢٤٨ – وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «لَيَنْتَهِيَنَّ قَوْمٌ (١) يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي الصَّلَاةِ أَوْ لَا تَرْجِعَ إِلَيْهِمْ» رَوَاهُ مُسْلِمٌ (٢).
248 – Dari Jabir bin Samurah ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Hendaknya kaum (1) yang mengangkat pandangan mereka ke langit saat shalat benar-benar berhenti, atau pandangan itu tidak akan kembali lagi kepada mereka." Diriwayatkan oleh Muslim (2).
[١] هكذا في النسخ الخطية التي بين يدينا، وفي مصادر التخريج: «أقوام».
Terjemah: Demikianlah yang terdapat pada naskah-naskah manuskrip di tangan kami, dan dalam sumber-sumber takhrij: «aqwamun».
[٢] صحيح.
أخرجه: ابن أبي شيبة (٦٣٧١)، وأحمد ٥/ ١٠١، والدارمي (١٣٠١)، ومسلم ٢/ ٢٩ (٤٢٨)، وأبو داود (٩١٢)، وابن ماجه (١٠٤٥)، وأبو يعلى (٧٤٧٣)، والطبراني في «الكبير» (١٨١٩)، والبيهقي ٢/ ٢٨٣.
Terjemah: Shahih.
Diriwayatkan oleh: Ibn Abi Syaibah (6371), Ahmad 5/101, Ad-Darimi (1301), Muslim 2/29 (428), Abu Dawud (912), Ibn Majah (1045), Abu Ya'la (7473), Ath-Thabrani dalam «Al-Kabir» (1819), dan Al-Baihaqi 2/283.
٢٤٩ – وَلَهُ: عَنْ عَائِشَةَ ﵂ قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ: «لَا صَلَاةَ بِحَضْرَةِ طَعَامٍ، وَلَا هُوَ يُدَافِعُهُ الْأَخْبَثَانِ» (١).
249 – Dan baginya (Muslim): Dari Aisyah ﵂ ia berkata: Aku mendengar Rasulullah ﷺ bersabda: "Tidak ada shalat ketika makanan telah dihidangkan, dan tidak pula ketika seseorang menahan al-akhbatsan (dua kotoran: buang air kecil dan buang air besar)." (1).
[١] صحيح.
أخرجه: ابن أبي شيبة (٧٩٤٠)، وأحمد ٦/ ٤٣، ومسلم ٢/ ٧٨ (٥٦٠) (٦٧)، وأبو داود (٨٩)، وابن خزيمة (٩٣٣) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المشكل» (١٩٩٨)، وابن حبان (٢٠٧٣)، والبيهقي ٣/ ٧١، والبغوي (٨٠١)، والحاكم ١/ ١٦٨.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ibn Abi Syaibah (7940), Ahmad 6/43, Muslim 2/78 (560) (67), Abu Dawud (89), Ibn Khuzaimah (933) dengan tahqiq saya, Ath-Thahawi dalam «Syarh Al-Musykil» (1998), Ibn Hibban (2073), Al-Baihaqi 3/71, Al-Baghawi (801), dan Al-Hakim 1/168.
٢٥٠ – وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: «التَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكْظِمْ مَا اسْتَطَاعَ» رَوَاهُ مُسْلِمٌ (١). وَالتِّرْمِذِيُّ، وَزَادَ: «فِي الصَّلَاةِ» (٢).
٢٥٠ – Dari Abu Hurairah radhiyallahu 'anhu bahwasanya Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Menguap itu dari setan, maka apabila salah seorang di antara kalian menguap, hendaklah ia menahannya semampunya." Diriwayatkan oleh Muslim (1). Juga diriwayatkan oleh At-Tirmidzi, dan ia menambahkan: "dalam shalat" (2).
[١] صحيح.
أخرجه: أحمد ٢/ ٣٩٧، والحميدي (١١٣٩)، والبخاري في «الأدب المفرد» (٩٤٢)، ومسلم ٨/ ٢٢٥ (٢٩٩٤) (٥٦)، وأبو يعلى (٦٤٥٦)، وابن حبان (٢٣٥٧)، والبيهقي ٢/ ٢٨٩.
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: Ahmad 2/397, Al-Humaidi (1139), Al-Bukhari dalam «Al-Adab Al-Mufrad» (942), Muslim 8/225 (2994) (56), Abu Ya'la (6456), Ibnu Hibban (2357), dan Al-Baihaqi 2/289.
[٢] صحيح.
أخرجه: الترمذي (٣٧٠)، وابن خزيمة (٩٢٠) بتحقيقي، وابن حبان (٢٣٥٩)، والبغوي (٧٢٨).
Terjemah: Shahih.
Dikeluarkan oleh: At-Tirmidzi (370), Ibnu Khuzaimah (920) dengan tahqiq saya, Ibnu Hibban (2359), dan Al-Baghawi (728).