Kitab Shalat

Bab Azan

باب الأذان

Bab Azan

١٧٨ – عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ﵁ قَالَ: طَافَ بِي -وَأَنَا نَائِمٌ- رَجُلٌ فَقَالَ: تَقُولُ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ, فَذَكَرَ الْأَذَانَ -بِتَرْبِيع التَّكْبِيرِ بِغَيْرِ تَرْجِيعٍ, وَالْإِقَامَةَ فُرَادَى, إِلَّا قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ- قَالَ: فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ فَقَالَ: «إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٍّ …» الْحَدِيثَ. أَخْرَجَهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ, وَصَحَّحَهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ خُزَيْمَةَ (١)، وَزَادَ أَحْمَدُ فِي آخِرِهِ قِصَّةَ قَوْلِ بِلَالٍ فِي آذَانِ الْفَجْرِ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ (٢).

178 – Dari 'Abdullah bin Zaid bin 'Abdi Rabbih ﵁, beliau berkata: Seseorang mengelilingiku ketika aku sedang tidur lalu berkata: Ucapkanlah: "Allaahu akbar Allaahu akbar" –ia menyebutkan lafazh azan dengan takbir empat kali (tarbi') tanpa tarji' (mengulang kalimah syahadat dengan suara keras setelah pelan), dan iqamah satu-satu (furada) kecuali "Qad qaamatis-shalaah"– Beliau berkata: Ketika pagi hari, aku mendatangi Rasulullah ﷺ, lalu beliau bersabda: "Sesungguhnya itu adalah mimpi yang benar…" al-Hadits. Dikeluarkan oleh Ahmad dan Abu Dawud, serta dishahihkan oleh At-Tirmidzi dan Ibnu Khuzaimah (1). Ahmad menambahkan di akhir hadits kisah ucapan Bilal pada azan Subuh: "Ash-shalaatu khairum minan-naum" (Shalat itu lebih baik daripada tidur) (2).

[١] صحيح. أخرجه: عبد الرزاق (١٧٨٧)، وأحمد ٤/ ٤٣، والدارمي (١١٩٠)، والبخاري في «خلق أفعال العباد»: ٥٤ – ٥٥، وأبو داود (٤٩٩)، وابن ماجه (٧٠٦)، والترمذي (١٨٩) وابن الجارود (١٥٨)، وابن خزيمة (٣٧١) بتحقيقي، وابن حبان (١٦٧٩)، والدارقطني ١/ ٣٤١، والبيهقي ١/ ٤١٥. انظر: «الإلمام» (١٩٦)، و «المحرر» (١٧٨).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (1787), Ahmad 4/43, Ad-Darimi (1190), Al-Bukhari dalam «Khalq Af'al al-'Ibad»: 54 – 55, Abu Dawud (499), Ibnu Majah (706), At-Tirmidzi (189), Ibnu Al-Jarud (158), Ibnu Khuzaimah (371) dengan tahqiq saya, Ibnu Hibban (1679), Ad-Daraquthni 1/341, dan Al-Baihaki 1/415. Lihat: «Al-Ilmam» (196), dan «Al-Muharrar» (178).

[٢] زيادة شاذة؛ تفرد بها ابن إسحاق، ولم يسمع هذا الحديث من الزهري. أخرجه: أحمد ٤/ ٤٢ – ٤٣.
Terjemah: Tambahan syadz (menyendiri); menyendiri dengannya Ibnu Ishaq, dan ia tidak mendengar hadits ini dari Az-Zuhri. Dikeluarkan oleh: Ahmad 4/42 – 43.

١٧٩ – وَلِابْنِ خُزَيْمَةَ: عَنْ أَنَسٍ قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ فِي الْفَجْرِ: حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ, قَالَ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ (١).

179 – Menurut riwayat Ibn Khuzaimah dari Anas, ia berkata: Termasuk sunnah apabila muazin pada shalat Subuh mengucapkan: "Hayya 'alal falah", hendaknya ia mengucapkan: "Ash-shalat u khairum minan naum" (1).

[١] صحيح. أخرجه: ابن خزيمة (٣٨٦) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المعاني» (٨١٣)، والدارقطني ١/ ٢٤٣، والبيهقي ١/ ٤٢٦، والضياء في «المختارة» (٢٥٨٩). انظر: «الإلمام» (٢٠١)، و «المحرر» (١٨٠).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ibn Khuzaimah (386) dengan tahqiq saya, ath-Thahawi dalam "Syarh al-Ma'ani" (813), ad-Daraquthni 1/243, al-Baihaki 1/426, dan adh-Dhiya' dalam "al-Mukhtarah" (2589). Lihat: "al-Ilmam" (201), dan "al-Muharrar" (180).

١٨٠ – وَعَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ, فَذَكَرَ فِيهِ التَّرْجِيعَ. أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ. وَلَكِنْ ذَكَرَ التَّكْبِيرَ فِي أَوَّلِهِ مَرَّتَيْنِ فَقَطْ (١)، وَرَوَاهُ الْخَمْسَةُ فَذَكَرُوهُ مُرَبَّعًا (٢).

180 – Dari Abu Mahdzurah ﵁ bahwa Nabi ﷺ mengajarinya azan, lalu ia menyebutkan tarji' di dalamnya. Dikeluarkan oleh Muslim, tetapi beliau hanya menyebutkan takbir di awalnya dua kali saja (1), dan diriwayatkan oleh Imam yang lima, lalu mereka menyebutkannya secara tarbi' (takbir empat kali) (2).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٣/ ٤٠٨ – ٤٠٩، ومسلم ٢/ ٣ (٣٧٩) (٦)، والنسائي ٢/ ٣، والطحاوي في «شرح المعاني» (٧٧٥)، والدارقطني ١/ ٢٤٣ – ٢٤٤، والبيهقي ١/ ٣٩٤. انظر: «الإلمام» (١٩٧)، و «المحرر» (١٧٩).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/408-409, Muslim 2/3 (379) (6), an-Nasa'i 2/3, ath-Thahawi dalam "Syarh al-Ma'ani" (775), ad-Daraquthni 1/243-244, dan al-Baihaki 1/394. Lihat: "al-Ilmam" (197), dan "al-Muharrar" (179).

[٢] صحيح. أخرجه: الشافعي في «مسنده» (١٦٥) بتحقيقي، وابن أبي شيبة (٢١١٩)، وأحمد ٣/ ٤٠٩، والدارمي (١١٩٩)، وأبو داود (٥٠٢)، وابن ماجه (٧٠٩)، والترمذي (١٩٢)، والنسائي ٢/ ٤، وابن حبان (١٦٨١)، والطبراني في «الكبير» (٦٧٢٨)، والبيهقي ١/ ٤١٦. انظر: «المحرر» (١٧٩).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: asy-Syafi'i dalam "Musnad"-nya (165) dengan tahqiq saya, Ibn Abi Syaibah (2119), Ahmad 3/409, ad-Darimi (1199), Abu Dawud (502), Ibn Majah (709), at-Tirmidzi (192), an-Nasa'i 2/4, Ibn Hibban (1681), ath-Thabrani dalam "al-Kabir" (6728), dan al-Baihaki 1/416. Lihat: "al-Muharrar" (179).

١٨١ – وَعَنْ أَنَسٍ ﵁ قَالَ: أُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ, وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَ, إِلَّا الْإِقَامَةَ, يَعْنِي قَوْلَهُ: قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ, وَلَمْ يَذْكُرْ مُسْلِمٌ الاسْتِثْنَاءَ (١)، وَلِلنَّسَائِيِّ: أَمَرَ النَّبِيُّ ﷺ بِلَالاً (٢).

١٨١ – Dari Anas ﵁, ia berkata: Bilal diperintahkan untuk menggenapkan kalimat azan dan mengganjilkan kalimat iqamah, kecuali kalimat iqamah (lafaz iqamah tertentu), yakni ucapan: "Qad qamatis-shalah". Muttafaq 'Alaih, namun Muslim tidak menyebutkan pengecualian tersebut (١). Dan dalam riwayat An-Nasa'i: "Nabi ﷺ memerintahkan Bilal" (٢).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٣/ ١٠٣، والدارمي (١١٩٧)، والبخاري ١/ ١٥٧ (٦٠٥)، ومسلم ٢/ ٢ (٣٧٨) (٣)، وأبو داود (٥٠٨)، وابن ماجه (٧٣٠)، والترمذي (١٩٣)، والنسائي ٢/ ٣، وابن خزيمة (٣٧٦) بتحقيقي، وابن حبان (١٦٧٥)، والدارقطني ١/ ٢٣٩، والبيهقي ١/ ٤١٣. انظر: «الإلمام» (٢٠٢)، و «المحرر» (١٨١).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/103, Ad-Darimi (1197), Al-Bukhari 1/157 (605), Muslim 2/2 (378) (3), Abu Dawud (508), Ibn Majah (730), At-Tirmidzi (193), An-Nasa'i 2/3, Ibn Khuzaimah (376) dengan tahqiq-ku, Ibn Hibban (1675), Ad-Daraquthni 1/239, dan Al-Baihaqi 1/413. Lihat: "Al-Ilmam" (202) dan "Al-Muharrar" (181).

[٢] صحيح. أخرجه: النسائي ٢/ ٣.
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: An-Nasa'i 2/3.

١٨٢ – وَعَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ ﵁ قَالَ: رَأَيْتُ بِلَالاً يُؤَذِّنُ وَأَتَتَبَّعُ فَاهُ, هَاهُنَا وَهَاهُنَا, وَإِصْبَعَاهُ فِي أُذُنَيْهِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ, وَالتِّرْمِذِيُّ وَصَحَّحَهُ (١)، وَلابْنِ مَاجَهْ: وَجَعَلَ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ (٢)، وَلأَبِي دَاوُدَ: لَوَى عُنُقَهُ, لَمَّا بَلَغَ: حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ، يَمِينًا وَشِمَالاً وَلَمْ يَسْتَدِرْ (٣)، وَأَصْلُهُ فِي الصَّحِيحَيْنِ (٤).

182 – Dari Abu Juhaifah ﵁, ia berkata: "Aku melihat Bilal mengumandangkan azan dan aku mengikuti (gerakan) mulutnya ke sini dan ke sini, sementara kedua jari telunjuknya berada di dalam kedua telinganya." Diriwayatkan oleh Ahmad dan At-Tirmidzi, dan ia men-shahih-kannya (1). Bagi riwayat Ibn Majah: "Dan ia menjadikan kedua jari telunjuknya di dalam kedua telinganya" (2). Bagi riwayat Abu Dawud: "Ia memalingkan lehernya ketika sampai pada bacaan: Hayya 'alas-shalah (mari menunaikan shalat) ke kanan dan ke kiri, dan ia tidak memutar badannya" (3). Dan asal hadits ini terdapat dalam Ash-Shahihain (4).

[١] صحيح. أخرجه: ابن أبي شيبة (٢١٩٢)، وأحمد ٤/ ٣٠٨، والدارمي (١١٩٨)، والترمذي (١٩٧)، والحاكم ١/ ٤٥٠. انظر: «الإلمام» (٢٠٤)، و «المحرر» (١٨٢).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ibn Abi Syaibah (2192), Ahmad 4/ 308, Ad-Darimi (1198), At-Tirmidzi (197), dan Al-Hakim 1/ 450. Lihat: "Al-Ilmam" (204), dan "Al-Muharrar" (182).

[٢] إسناده ضعيف؛ فيه الحجاج بن أرطاة، وهو ضعيف. أخرجه: ابن ماجه (٧١١)، وأبو عوانة (٩٦٢)، والطبراني في «الكبير» ٢٢/ (١٠١)، والبيهقي ١/ ٣٩٥. انظر: «المحرر» (١٨٢).
Terjemah: Sanadnya dha'if; di dalamnya terdapat Al-Hajjaj bin Artah, ia seorang yang dha'if. Dikeluarkan oleh: Ibn Majah (711), Abu 'Awanah (962), At-Thabrani dalam "Al-Kabir" 22/ (101), dan Al-Baihaqi 1/ 395. Lihat: "Al-Muharrar" (182).

[٣] إسناده صحيح. وفيه لفظة: «ولم يستدر» ينظر في حالها، وعلى العموم الحديث في الصحيحين دون ما ذكر من زيادات في السنن وغيرها. أخرجه: أبو داود (٥٢٠). انظر: «المحرر» (١٨٢).
Terjemah: Sanadnya shahih. Di dalamnya terdapat lafal: "wa lam yastadir" (dan tidak memutar badannya), kedudukannya perlu ditinjau, dan secara umum hadits ini terdapat dalam Ash-Shahihain tanpa tambahan-tambahan yang disebutkan dalam As-Sunan dan lainnya. Dikeluarkan oleh: Abu Dawud (520). Lihat: "Al-Muharrar" (182).

[٤] صحيح. أخرجه: البخاري ١/ ١٣٦ (٦٣٤)، ومسلم ٢/ ٥٦ (٥٠٣). انظر: «المحرر» (١٨٢).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Al-Bukhari 1/ 136 (634), dan Muslim 2/ 56 (503). Lihat: "Al-Muharrar" (182).

١٨٣ – وَعَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ أَعْجَبَهُ صَوْتُهُ, فَعَلَّمَهُ الْأَذَانَ. رَوَاهُ ابْنُ خُزَيْمَةَ (١).

183 – Dari Abu Mahdzurah ﵁ bahwasanya Nabi ﷺ kagum terhadap suaranya, maka beliau mengajarkan azan kepadanya. Diriwayatkan oleh Ibnu Khuzaimah (1).

[١] إسناده حسن؛ لأجل عامر بن عبد الواحد الأحول، فهو صدوق حسن الحديث، وجاء من طريق آخر يصلح في المتابعات. أخرجه: الدارمي (١١٩٩)، والنسائي ٢/ ٧، وابن خزيمة (٣٧٧) بتحقيقي، والبيهقي ١/ ٤١٦. انظر: «الإلمام» (٢٠٦)، و «المحرر» (١٨٣).
Terjemah: Sanadnya hasan; karena adanya 'Amir bin 'Abdillahi al-Wahid Al-Ahwal, ia seorang ash-shaduq (jujur) yang hasan haditsnya, dan hadits ini memiliki jalur lain yang layak sebagai mutaba'ah (penguat). Dikeluarkan oleh: Ad-Darimi (1199), An-Nasa'i 2/7, Ibnu Khuzaimah (377) dengan tahqiq saya, dan Al-Baihaki 1/416. Lihat: «Al-Ilmam» (206), dan «Al-Muharrar» (183).

١٨٤ – وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ﵄ قَالَ: صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ ﷺ الْعِيدَيْنِ غَيْرَ مَرَّةٍ وَلَا مَرَّتَيْنِ, بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلَا إِقَامَةٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ (١).

١٨٤ – Dari Jabir bin Samurah ﵄, ia berkata: Aku melaksanakan shalat dua hari raya bersama Nabi ﷺ tidak hanya sekali atau dua kali, tanpa adzan dan tanpa iqamah. Diriwayatkan oleh Muslim (١).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٥/ ٩١، ومسلم ٣/ ١٩ – ٢٠ (٨٨٧)، وأبو داود (١١٤٨)، والترمذي (٥٣٢)، وعبد الله بن أحمد في زياداته على «المسند» ٥/ ٩٥، وأبو يعلى (٥٤٥٤)، وابن خزيمة (١٤٣٢) بتحقيقي، وابن حبان (٢٨١٩)، والبيهقي ٣/ ٢٨٤. انظر: «الإلمام» (٢٠٨)، و «المحرر» (١٨٦).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 5/91, Muslim 3/19-20 (887), Abu Dawud (1148), At-Tirmidzi (532), 'Abdullah bin Ahmad dalam Ziyadat-nya atas "Al-Musnad" 5/95, Abu Ya'la (5454), Ibn Khuzaimah (1432) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (2819), dan Al-Baihaqi 3/284. Lihat: "Al-Ilmam" (208), dan "Al-Muharrar" (186).

١٨٥ – وَنَحْوُهُ فِي الْمُتَّفَقِ: عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵄, وَغَيْرِهِ (١).

١٨٥ – Dan semisal hadits tersebut dalam Muttafaq 'Alaih: Dari Ibn Abbas ﵄ dan selainnya (١).

[١] صحيح. أخرجه: عبد الرزاق (٥٦٢٨)، والبخاري ٢/ ٢٢ (٩٥٩)، ومسلم ٣/ ١٩ (٨٨٦) (٦)، والبيهقي ٣/ ٢٨٤، من حديث عبد الله بن عباس ﵄. وأخرجه: عبد الرزاق (٥٦٢٧)، والبخاري ٢/ ٢٢ – ٢٣ (٩٦٠)، ومسلم ٣/ ١٩ (٨٨٦) (٥)، والبيهقي ٣/ ٢٨٤، من حديث ابن عباس وجابر بن عبد الله ﵃. انظر: «المحرر» (١٨٥).
Terjemah: Shahih. Diriwayatkan oleh: Abdurrazzaq (5628), Al-Bukhari 2/22 (959), Muslim 3/19 (886) (6), dan Al-Baihqi 3/284, dari hadits Abdullah bin Abbas ﵄. Dan diriwayatkan oleh: Abdurrazzaq (5627), Al-Bukhari 2/22-23 (960), Muslim 3/19 (886) (5), dan Al-Baihqi 3/284, dari hadits Ibn Abbas dan Jabir bin Abdullah ﵃. Lihat: "Al-Muharrar" (185).

١٨٦ – وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ -فِي الْحَدِيثِ الطَّوِيلِ, فِي نَوْمهُمْ عَنِ الصَّلَاةِ- ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ, فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ﷺ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ كُلَّ يَوْمٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ (١).

186 – Dari Abu Qatadah -dalam hadits yang panjang tentang tertidurnya mereka dari shalat- Kemudian Bilal mengumandangkan adzan, lalu Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam shalat sebagaimana yang biasa beliau lakukan setiap hari. Diriwayatkan oleh Muslim (1).

[١] صحيح. أخرجه: عبد الرزاق (٢٢٤٠)، وأحمد ٥/ ٢٩٨، والدارمي (٢١٤١)، ومسلم ٢/ ١٣٨ – ١٣٩ (٦٨١)، وأبو داود (٤٣٧)، والنسائي ٢/ ١٠٥، وابن خزيمة (٤١٠) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المشكل» (٣٩٨١)، والدارقطني ١/ ٣٨٦، والبيهقي ١/ ٤٠٤. انظر: «الإلمام» (٢٠٩)، و «المحرر» (١٨٧).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Abdurrazzaq (2240), Ahmad 5/298, Ad-Darimi (2141), Muslim 2/138-139 (681), Abu Dawud (437), An-Nasa'i 2/105, Ibnu Khuzaimah (410) dengan tahqiqku, Ath-Thahawi dalam 'Syarh Al-Musykil' (3981), Ad-Daraquthni 1/386, dan Al-Baihqi 1/404. Lihat: 'Al-Ilmam' (209), dan 'Al-Muharrar' (187).

١٨٧ – وَلَهُ عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ, بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ (١).

187. Dan bagi Muslim dari Jabir, bahwasanya Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam mendatangi Muzdalifah lalu beliau melaksanakan shalat Maghrib dan 'Isya di sana dengan satu adzan dan dua iqamah (1).

[١] صحيح. أخرجه: الدارمي (١٨٥٧)، ومسلم ٤/ ٣٨ (١٢١٨) (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجه (٣٠٧٤)، والنسائي ١/ ٢٩٠، وابن الجارود (٤٦٩)، وابن خزيمة (٢٨٥٣) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المشكل» (٢٤٣٤)، وابن حبان (٣٩٤٤). انظر: «الإلمام» (٢١٠)، و «المحرر» (١٨٨).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ad-Darimi (1857); Muslim 4/38 (1218) (147); Abu Dawud (1905); Ibn Majah (3074); An-Nasa'i 1/290; Ibn Al-Jarud (469); Ibn Khuzaimah (2853) dengan tahqiq saya; Ath-Thahawi dalam «Syarh Al-Musykil» (2434); dan Ibn Hibban (3944). Lihat: «Al-Ilmam» (210), dan «Al-Muharrar» (188).

١٨٨ – وَلَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ: جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ (١)، زَادَ أَبُو دَاوُدَ: لِكُلِّ صَلَاةٍ (٢). وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ: وَلَمْ يُنَادِ فِي وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا (٣). ١٨٩ و ١٩٠ – وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ, وَعَائِشَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِنَّ بِلَالاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ, فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ» , وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى لَا يُنَادِي, حَتَّى يُقَالَ لَهُ: أَصْبَحْتَ, أَصْبَحْتَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (٤)، وَفِي آخِرِهِ إِدْرَاجٌ (٥).

188 – Diriwayatkan pula oleh beliau (Muslim) dari Ibn 'Umar: Beliau menjamak antara Maghrib dan 'Isya' dengan satu iqamah (1), Abu Dawud menambahkan: bagi setiap shalat (2). Dalam riwayat lain milik beliau (Abu Dawud): Dan beliau tidak mengumandangkan adzan pada salah satu dari keduanya (3). 189 dan 190 – Dari Ibn 'Umar dan 'Aisyah, keduanya berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Sesungguhnya Bilal mengumandangkan adzan di malam hari, maka makan dan minumlah kalian sampai Ibn Ummi Maktum mengumandangkan adzan." Dan ia adalah seorang laki-laki buta yang tidak mengumandangkan adzan sampai dikatakan kepadanya: "Engkau telah masuk subuh, engkau telah masuk subuh." Muttafaq 'alaih (4), dan di akhir hadits ini terdapat idraj (sisipan) (5).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٢/ ١٨، والدارمي (١٥٢٦)، ومسلم ٤/ ٧٥ – ٧٦ (١٢٨٨) (٢٩١)، وأبو داود (١٩٣١)، والترمذي (٨٨٧)، والنسائي ٥/ ٢٦٠، وأبو يعلى (٥٧٩٢)، وابن حبان (٣٨٥٩)، والبيهقي ١/ ٢٠٤. انظر: «المحرر» (١٨٩).
Terjemah: Shahih. Diriwayatkan oleh: Ahmad 2/18, Ad-Darimi (1526), Muslim 4/75 – 76 (1288) (291), Abu Dawud (1931), At-Tirmidzi (887), An-Nasa'i 5/260, Abu Ya'la (5792), Ibn Hibban (3859), dan Al-Baihaqi 1/204. Lihat: «Al-Muharrar» (189).

[٢] في «سننه» (١٩٢٨)، وانظر: «المحرر» (١٨٩).
Terjemah: Dalam «Sunan»-nya (1928), dan lihat: «Al-Muharrar» (189).

[٣] في «سننه» (١٩٢٨)، وانظر: «المحرر» (١٨٩). تنبيه: هذا الحديث وقع فيه اختلاف في متنه، فلفظه عند مسلم: «بإقامة واحدة»، وعند البخاري ٢/ ٢٠١ (١٦٧٣): «كل واحدة منهما بإقامة …»، فالمعتمد الحديث عند البخاري، والذي يظهر أنَّ الحافظ ﵀ نسي ما في البخاري فعزى الإقامة لكل واحد منهما إلى أبي داود فقط.
Terjemah: Dalam «Sunan»-nya (1928), dan lihat: «Al-Muharrar» (189). Peringatan: Hadits ini terjadi perselisihan pada matannya, lafazhnya di sisi Muslim adalah: «biiqamatin wahidah» (dengan satu iqamah), sedangkan di sisi Al-Bukhari 2/201 (1673) berbunyi: «kullu wahidatin minhuma biiqamatin …» (masing-masing dari keduanya dengan satu iqamah). Maka yang menjadi pegangan adalah hadits di sisi Al-Bukhari, dan yang tampak bahwa Al-Hafizh ﵀ lupa apa yang ada dalam Al-Bukhari sehingga beliau meng-i'za'-kan iqamah untuk masing-masing shalat hanya kepada Abu Dawud saja.

[٤] كلاهما صحيح. حديث ابن عمر، أخرجه: مالك (١٩٥) برواية الليثي، والشافعي (٦١٥) بتحقيقي، وأحمد ٢/ ٩، والبخاري ١/ ١٦٠ (٦١٧)، ومسلم ٣/ ١٢٨ (١٠٩٢) (٣٦)، والترمذي (٢٠٣)، والنسائي ٢/ ١٠، وأبو يعلى (٥٤٣٢)، وابن خزيمة (٤٠١) بتحقيقي، وابن حبان (٣٤٦٩)، والبيهقي ١/ ٣٨٠. انظر: «الإلمام» (٢١٣)، و «المحرر» (١٩٠). وحديث عائشة، أخرجه: إسحاق بن راهويه (٩٣٤)، وأحمد ٦/ ٤٤، والدارمي (١١٩٣)، والبخاري ١/ ١٦١ (٦٢٢)، ومسلم ٣/ ١٢٩ (١٠٩٢) (٣٨)، والنسائي ٢/ ١٠، وابن الجارود (١٦٣)، وابن خزيمة (٤٠٣) بتحقيقي، وأبو عوانة (٢٧٦٤)، والبيهقي ١/ ٣٨١ – ٣٨٢.
Terjemah: Keduanya shahih. Hadits Ibn 'Umar, diriwayatkan oleh: Malik (195) dengan riwayat Al-Laitsi, Asy-Syafi'i (615) dengan tahqiq saya, Ahmad 2/9, Al-Bukhari 1/160 (617), Muslim 3/128 (1092) (36), At-Tirmidzi (203), An-Nasa'i 2/10, Abu Ya'la (5432), Ibn Khuzaimah (401) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (3469), dan Al-Baihaqi 1/380. Lihat: «Al-Ilmam» (213), dan «Al-Muharrar» (190). Dan hadits 'Aisyah, diriwayatkan oleh: Ishaq bin Rahawaih (934), Ahmad 6/44, Ad-Darimi (1193), Al-Bukhari 1/161 (622), Muslim 3/129 (1092) (38), An-Nasa'i 2/10, Ibn Al-Jarud (163), Ibn Khuzaimah (403) dengan tahqiq saya, Abu 'Awanah (2764), dan Al-Baihaqi 1/381 – 382.

[٥] الإدراج الذي قصده الحافظ هو جملة: «وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى لَا يُنَادِي, حَتَّى يُقَالَ لَهُ: أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ»، قيل: إنَّها مدرجة من قول الزهري، وقيل: هي من قول ابن عمر، انظر: «فتح الباري» ٢/ ٤٢٩ – ٤٣٠.
Terjemah: Idraj (sisipan) yang dimaksud oleh Al-Hafizh adalah kalimat: «وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى لَا يُنَادِي, حَتَّى يُقَالَ لَهُ: أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ» (Dan ia adalah seorang laki-laki buta yang tidak mengumandangkan adzan sampai dikatakan kepadanya: Engkau telah masuk subuh, engkau telah masuk subuh). Dikatakan bahwa kalimat ini mudraj (disisipkan) dari perkataan Az-Zuhri, dan dikatakan dari perkataan Ibn 'Umar. Lihat: «Fath Al-Bari» 2/429 – 430.

١٩١ – وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ; إِنَّ بِلَالاً أَذَّنَ قَبْلَ الْفَجْرِ, فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ ﷺ أَنْ يَرْجِعَ, فَيُنَادِيَ: «أَلَا إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَضَعَّفَهُ (١).

191 – Dari Ibnu 'Umar; Bahwasanya Bilal mengumandangkan azan sebelum fajar, lalu Nabi Shallallahu 'alaihi wa sallam memerintahkannya untuk kembali dan menyerukan: "Ketahuilah bahwa hamba ini telah tertidur." Diriwayatkan oleh Abu Dawud dan ia mendha'ifkannya (1).

[١] ضعيف؛ اتفق أئمة الحديث على تضعيفه، وصوابه الوقف، أخطأ حمَّاد بن سلمة في رفعه. انظر كتابي «الجامع في العلل والفوائد» ٤/ ٤٥١ فقد تكلمت عليه بالتفصيل. أخرجَه: عبد بن حميد (٧٨٢)، وأبو داود (٥٣٢)، والطحاوي في «شرح المعاني» (٨٣٣)، والدارقطني ١/ ٢٤٣، والبيهقي ١/ ٣٨٣، وابن الجوزي في «العلل المتناهية» (٦٦١). انظر: «المحرر» (١٩١).
Terjemah: Dha'if; para imammul hadits sepakat atas pendha'ifannya, dan yang benar adalah mauquf. Hammad bin Salamah keliru dalam merafa'kannya. Lihat kitab saya «Al-Jami' fi Al-'Ilal wa Al-Fawa'id» 4/451 karena saya telah membahasnya secara terperinci. Ditakhrij oleh: 'Abd bin Humaid (782), Abu Dawud (532), Ath-Thahawi dalam «Syarh Al-Ma'ani» (833), Ad-Daraquthni 1/243, Al-Baihaqi 1/383, dan Ibnul Jauzi dalam «Al-'Ilal Al-Mutanahiyah» (661). Lihat: «Al-Muharrar» (191).

١٩٢ – وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِذَا سَمِعْتُمُ النِّدَاءَ, فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (١).

192 – Dari Abu Sa'id al-Khudri radhiyallahu 'anhu, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Apabila kalian mendengar panggilan azan, maka ucapkanlah seperti apa yang diucapkan oleh muazin." Muttafaq 'alaih (1).

[١] صحيح. أخرجه: مالك في «الموطأ» (١٧٣) برواية الليثي، والشافعي في «مسنده» (١٦٨) بتحقيقي، وأحمد ٣/ ٥، والبخاري ١/ ١٥٩ (٦١١)، ومسلم ٢/ ٤ (٣٨٣) (١٠)، وابن ماجه (٧٢٠)، والترمذي (٢٠٨)، والنسائي ٢/ ٢٣، وابن خزيمة (٤١١) بتحقيقي، وابن حبان (١٦٨٦)، والبيهقي ١/ ٤٠٨. انظر: «المحرر» (١٩٢).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Malik dalam «Al-Muwaththa'» (173) dengan riwayat al-Laitsi, asy-Syafi'i dalam «Musnad»-nya (168) dengan tahqiq saya, Ahmad 3/5, al-Bukhari 1/159 (611), Muslim 2/4 (383) (10), Ibn Majah (720), at-Tirmidzi (208), an-Nasa'i 2/23, Ibn Khuzaimah (411) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (1686), dan al-Baihaqi 1/408. Lihat: «Al-Muharrar» (192).

١٩٣ – وَلِلْبُخَارِيِّ: عَنْ مُعَاوِيَةَ (١).

193 – Menurut riwayat Al-Bukhari: Dari Mu'awiyah (1).

[١] صحيح. أخرجه: الحميدي (٦٠٦)، وأحمد ٤/ ٩١، والدارمي (١٢٠٥)، والبخاري ١/ ١٥٩ (٦١٢)، والنسائي في «عمل اليوم والليلة» (٣٥٢)، وابن خزيمة (٤١٤) بتحقيقي.
Terjemah: Shohih. Diriwayatkan oleh: Al-Humaidi (606), Ahmad 4/91, Ad-Darimi (1205), Al-Bukhari 1/159 (612), An-Nasa'i dalam "'Amal Al-Yaum wa Al-Lailah" (352), dan Ibnu Khuzaimah (414) dengan tahqiq saya.

١٩٤ – وَلِمُسْلِمٍ عَنْ عُمَرَ فِي فَضْلِ الْقَوْلِ كَمَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ كَلِمَةً كَلِمَةً, سِوَى الْحَيْعَلَتَيْنِ, فَيَقُولُ: لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ (١).

194 – Dan dalam riwayat Muslim dari Umar tentang keutamaan mengucapkan seperti apa yang diucapkan oleh muazin kalimat demi kalimat, selain dua hay'alah (hayya 'alas-shalah dan hayya 'alal-falah), maka ia mengucapkan: "Laa haula wa laa quwwata illaa billaah" (Tidak ada daya dan upaya melainkan dengan pertolongan Allah) (1).

[١] صحيح. أخرجه: مسلم ٢/ ٤ (٣٨٥) (١٢)، وأبو داود (٥٢٧)، والنسائي في «عمل اليوم والليلة» (٤٠)، وابن خزيمة (٤١٧) بتحقيقي، وأبو عوانة (٩٩٣)، والبيهقي ١/ ٤٠٨ – ٤٠٩. انظر: «الإلمام» (٢١٧)، و «المحرر» (١٩٤).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Muslim 2/4 (385) (12), Abu Dawud (527), an-Nasa'i dalam «'Amal al-Yaum wa al-Lailah» (40), Ibn Khuzaimah (417) dengan tahqiq saya, Abu 'Awanah (993), dan al-Baihaqi 1/408-409. Lihat: «al-Ilmam» (217), dan «al-Muharrar» (194).

١٩٥ – وَعَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ ﵁ أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ اجْعَلْنِي إِمَامَ قَوْمِي، قَالَ: «أَنْتَ إِمَامُهُمْ, وَاقْتَدِ بِأَضْعَفِهِمْ, وَاتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لَا يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًا»

195 – Dari 'Utsman bin Abil 'Ash ﵁, bahwasanya ia berkata: "Wahai Rasulullah, jadikanlah aku imam bagi kaumku." Beliau bersabda: "Engkau adalah imam mereka, ikutilah (kemampuan) orang yang paling lemah di antara mereka, dan angkatlah seorang muadzin yang tidak mengambil upah atas azannya."

أَخْرَجَهُ الْخَمْسَةُ, وَحَسَّنَهُ التِّرْمِذِيُّ, وَصَحَّحَهُ الْحَاكِمُ (١).

Dikeluarkan oleh Al-Khamsah (lima imam hadits), dihasankan oleh at-Tirmidzi, dan dishahihkan oleh al-Hakim (1).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٤/ ٢١، وأبو داود (٥٣١)، وابن ماجه (٧١٤)، والترمذي (٢٠٩)، والنسائي ٢/ ٢٣، وابن خزيمة (٤٢٣) بتحقيقي، والطبراني في «الكبير» (٨٣٦٥)، والحاكم ١/ ١٩٩ – ٢٠١، والبيهقي ١/ ٤٢٩. انظر: «الإلمام» (٢١٩)، و «المحرر» (١٩٦). تنبيه: الحديث عند ابن ماجه والترمذي دون شطره الأول، وكذا إسناده مختلف.
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 4/21, Abu Dawud (531), Ibn Majah (714), at-Tirmidzi (209), an-Nasa'i 2/23, Ibn Khuzaimah (423) dengan tahqiq saya, ath-Thabrani dalam «Al-Kabir» (8365), al-Hakim 1/199 – 201, dan al-Baihaqi 1/429. Lihat: «Al-Ilmam» (219), dan «Al-Muharrar» (196). Peringatan: Hadits di sisi Ibn Majah dan at-Tirmidzi tanpa bagian awalnya, begitu pula sanadnya berbeda.

١٩٦ – وَعَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ ﵁ قَالَ: قَالَ لَنَا النَّبِيُّ ﷺ: «وَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ …» الْحَدِيثَ أَخْرَجَهُ السَّبْعَةُ (١).

196 – Dari Malik ibn al-Huwairith radhiyallahu 'anhu, ia berkata: Nabi ﷺ bersabda kepada kami: "Dan apabila waktu shalat telah tiba, hendaknya salah seorang dari kalian mengumandangkan adzan untuk kalian…" al-Hadits. Dikeluarkan oleh Imam yang Tujuh (1).

[١] صحيح. أخرجه: الشافعي في «مسنده» (٢٩٤) بتحقيقي، وأحمد ٣/ ٤٣٦، والبخاري ١/ ١٦٢ (٦٢٨)، ومسلم ٢/ ١٤٣ (٦٧٤) (٢٩٢)، وأبو داود (٥٨٩)، وابن ماجه (٩٧٩)، والترمذي (٢٠٥)، والنسائي ٢/ ٩، وابن خزيمة (٣٩٧) بتحقيقي، والطحاوي في «شرح المشكل» (١٧٢٥)، وابن حبان (١٦٥٨)، والبيهقي ٣/ ١٢٠. انظر: «الإلمام» (١٩٥)، و «المحرر» (١٧٧).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: asy-Syafi'i dalam Musnad-nya (294) dengan tahqiq saya, Ahmad 3/436, al-Bukhari 1/162 (628), Muslim 2/143 (674) (292), Abu Dawud (589), Ibn Majah (979), at-Tirmidzi (205), an-Nasa'i 2/9, Ibn Khuzaimah (397) dengan tahqiq saya, at-Thahawi dalam Syarh al-Musykil (1725), Ibn Hibban (1658), dan al-Baihaqi 3/120. Lihat: Al-Ilmam (195), dan Al-Muharrar (177).

١٩٧ – وَعَنْ جَابِرٍ ﵁ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ لِبِلَالٍ: «إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ, وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْدُرْ, وَاجْعَلْ بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ» الْحَدِيثَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَضَعَّفَهُ (١).

197 – Dari Jabir Radhiyallahu 'anhu bahwasanya Rasulullah Shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda kepada Bilal: "Apabila engkau berazan maka perlahan-lahanlah, dan apabila engkau iqamah maka percepatlah, serta jadikanlah jarak antara azan dan iqamahmu sekadar waktu orang yang makan selesai dari makannya," al-hadits. Diriwayatkan oleh At-Tirmidzi dan ia mendha'ifkannya (1).

[١] ضعيف جداً؛ فيه عبد المنعم بن نعيم الأسواري، متروك، وشيخه يحيى بن مسلم مجهول. أخرجه: عبد بن حميد (١٠٠٨)، والترمذي (١٩٥)، والعقيلي في «الضعفاء» ٣/ ١١١ (١٠٨٣)، وابن عدي في «الكامل» ٩/ ١٣ (٢٠٩٧)، والطبراني في «الأوسط» (١٩٥٢)، والحاكم ١/ ٢٠٤، والبيهقي ١/ ٤٢٨. تنبيه: عند الحاكم بين عبد المنعم ويحيى، عمرو بن فائد الأسواري، وهو الآخر متروك، وكذا جاء ذكره عند العقيلي ٣/ ٢٩١ (١٢٩٢) في ترجمته مع إسقاط عبد المنعم.
Terjemah: Dha'if jiddan (sangat lemah); di dalamnya terdapat 'Abdul Mun'im bin Na'im Al-Aswari, dia matruk (ditinggalkan haditsnya), dan gurunya Yahya bin Muslim majhul. Ditakhrij oleh: 'Abd bin Humaid (1008), At-Tirmidzi (195), Al-'Uqaili dalam «Adh-Dhu'afa'» 3/111 (1083), Ibnu 'Adi dalam «Al-Kamil» 9/13 (2097), Ath-Thabrani dalam «Al-Ausath» (1952), Al-Hakim 1/204, dan Al-Baihaqi 1/428. Tanbih: Pada riwayat Al-Hakim, antara 'Abdul Mun'im dan Yahya terdapat 'Amr bin Fa'id Al-Aswari dan dia juga matruk, begitu pula disebutkan menurut Al-'Uqaili 3/291 (1292) dalam biografi perawinya dengan menggugurkan 'Abdul Mun'im.

١٩٨ – وَلَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: «لَا يُؤَذِّنُ إِلَا مُتَوَضِّئٌ» وَضَعَّفَهُ أَيْضًا (١).

198 – Dan baginya (at-Tirmidzi) dari Abu Hurairah radhiyallahu 'anhu bahwa Nabi ﷺ bersabda: "Tidak boleh mengumandangkan azan kecuali orang yang dalam keadaan berwudhu." Dan beliau juga mendha'ifkannya (1).

[١] لا يصح مرفوعاً ولا موقوفاً؛ أما المرفوع فرواه معاوية بن يحيى الصدفي، عن الزهري، عن أبي هريرة، أخرجه: الترمذي (٢٠٠)، ومعاوية ضعيف، وفيه انقطاع كذلك بين الزهري وأبي هريرة، وجاء عند البيهقي ١/ ٣٩٧ موصولاً بذكر سعيد بن المسيب بين الزهري وأبي هريرة، ولا ينفع شيئاً للعلة الأولى، وزيادة على ضعف معاوية فقد خولف في إسناده فرواه يونس بن يزيد، عن الزهري، عن أبي هريرة موقوفاً، أخرجه: ابن أبي شيبة (٢٢٠٦)، والترمذي (٢٠١)، والبيهقي ١/ ٣٩٧، وفيه العلة الثانية، والموقوف أصح، كذا حكم الترمذي والبيهقي.
Terjemah: Tidak shahih baik secara marfu' maupun mauquf. Adapun yang marfu' diriwayatkan oleh Mu'awiyah bin Yahya ash-Shadafi, dari az-Zuhri, dari Abu Hurairah, dikeluarkan oleh: at-Tirmidzi (200), Mu'awiyah dha'if, dan padanya juga terdapat inqitha' (terputus) antara az-Zuhri dan Abu Hurairah. Dan dalam riwayat al-Baihaqi 1/397 bersambung dengan menyebutkan Sa'id bin al-Musayyib di antara az-Zuhri dan Abu Hurairah, namun hal itu tidak berguna karena cacat pertama. Di samping kelemahan Mu'awiyah, sanadnya diselisihi, di mana Yunus bin Yazid meriwayatkannya dari az-Zuhri, dari Abu Hurairah secara mauquf, dikeluarkan oleh: Ibn Abi Syaibah (2206), at-Tirmidzi (201), dan al-Baihaqi 1/397, dan padanya terdapat cacat kedua. Dan riwayat mauquf adalah yang lebih shahih, demikian penetapan hukum at-Tirmidzi dan al-Baihaqi.

١٩٩ – وَلَهُ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «وَمَنْ أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُ» وَضَعَّفَهُ أَيْضًا (١).

199 – Dan menurutnya (At-Tirmidzi), dari Ziyad bin Al-Harits ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Dan barang siapa yang mengumandangkan azan, maka dialah yang mengumandangkan iqamah." Dan beliau juga mendha'ifkannya (1).

[١] ضعيف؛ فيه عبد الرحمن بن زياد الأفريقي، وهو ضعيف. أخرجه: عبد الرزاق (١٨٣٣)، وأحمد ٤/ ١٦٩، وأبو داود (٥١٤)، وابن ماجه (٧١٧)، والترمذي (١٩٩)، والطحاوي في «شرح المعاني» (٨٧٢)، والطبراني في «الكبير» (٥٢٨٦)، والبيهقي ١/ ٣٩٩.
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat Abdurrahman bin Ziyad Al-Ifriqi, dan ia seorang perawi dha'if. Dikeluarkan oleh: Abdurrazzaq (1833), Ahmad 4/169, Abu Dawud (514), Ibnu Majah (717), At-Tirmidzi (199), Ath-Thahawi dalam Syarh Al-Ma'ani (872), Ath-Thabarani dalam Al-Kabir (5286), dan Al-Baihaqi 1/399.

٢٠٠ – وَلِأَبِي دَاوُدَ: فِي حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ قَالَ: أَنَا رَأَيْتُهُ -يَعْنِي: الْأَذَانَ- وَأَنَا كُنْتُ أُرِيدُهُ، قَالَ: «فَأَقِمْ أَنْتَ» وَفِيهِ ضَعْفٌ أَيْضًا (١).

200 – Dan menurut Abu Dawud: Dalam hadits 'Abdullah bin Zaid, bahwasanya ia berkata: "Aku yang melihatnya —maksudnya: azan— dan aku yang menginginkannya." Beliau bersabda: "Maka iqamahlah engkau." Dan di dalamnya terdapat kedha'ifan juga. (1).

[١] ضعيف؛ فيه محمد بن عمرو الواقفي، وهو ضعيف، وفيه محمد بن عبد الله، وقيل: عبد الله بن محمد، لا تعرف حاله. انظر: «بيان الوهم والإيهام» ٣/ ٣٤٨ (١٠٩٤)، و «تنقيح التحقيق» ٢/ ٧٧ (٥٦٨)، و «البدر المنير» ٣/ ٤١٤، و «التلخيص الحبير» ١/ ٥١٧ (٣٠٩). أخرجه: الطيالسي (١١٠٣)، وأحمد ٢/ ٤٢، وأبو داود (٥١٢)، والدارقطني ١/ ٢٤٥، وابن شاهين في «ناسخ الحديث ومنسوخه» (١٧٣)، والبيهقي ١/ ٣٩٩.
Terjemah: Dha'if; di dalamnya terdapat Muhammad bin 'Amr Al-Waqifi, dan ia dha'if, serta di dalamnya terdapat Muhammad bin 'Abdillah, dan dikatakan: 'Abdullah bin Muhammad, yang keadaan diri (ke-dhabit-annya) tidak diketahui. Lihat: "Bayan Al-Wahm wa Al-Iham" 3/348 (1094), "Tanqih At-Tahqiq" 2/77 (568), "Al-Badr Al-Munir" 3/414, dan "At-Talkhis Al-Habir" 1/517 (309). Dikeluarkan oleh: At-Thayalisi (1103), Ahmad 2/42, Abu Dawud (512), Ad-Daraquthni 1/245, Ibn Syahin dalam "Nasikh Al-Hadits wa Mansukhuh" (173), dan Al-Baihaqi 1/399.

٢٠١ – وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «الْمُؤَذِّنُ أَمْلَكُ بِالْأَذَانِ، وَالْإِمَامُ أَمْلَكُ بِالْإِقَامَةِ» رَوَاهُ ابْنُ عَدِيٍّ وَضَعَّفَهُ (١).

٢٠١ – Dari Abu Hurairah ﵁, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Muazin lebih berhak atas azan, dan imam lebih berhak atas iqamah." Diriwayatkan oleh Ibn 'Adi dan ia mendha'ifkannya (١).

[١] ضعيف؛ لضعف شريك بن عبد الله القاضي. أخرجه: ابن عدي في «الكامل» ٤/ ١٣٢٧.
Terjemah: Dha'if; karena kedha'ifan Syarik bin Abdullah Al-Qadhi. Diriwayatkan oleh: Ibn 'Adi dalam "Al-Kamil" 4/1327.

٢٠٢ – وَلِلْبَيْهَقِيِّ نَحْوُهُ: عَنْ عَلِيٍّ مِنْ قَوْلِهِ (١).

202 – Menurut Al-Baihaqi terdapat riwayat yang semisalnya: dari 'Ali secara mauquf (perkataan beliau sendiri) (1).

[١] صحيح موقوفاً. أخرجه: عبد الرزاق (١٨٣٦)، وابن أبي شيبة (٢١٩٠)، والطحاوي في «شرح معاني الآثار» عقب (٢١٩٨)، وأبو نعيم في «الصلاة» (٢٨٨)، والبيهقي ٢/ ١٩.
Terjemah: Shahih secara mauquf. Dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (1836), Ibn Abi Syaibah (2190), Ath-Thahawi dalam «Syarh Ma'ani Al-Atsar» setelah (2198), Abu Nu'aim dalam «Al-Shalah» (288), dan Al-Baihaqi 2/19.

٢٠٣ – وَعَنْ أَنَسٍ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «لَا يُرَدُّ الدُّعَاءُ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ» رَوَاهُ النَّسَائِيُّ، وَصَحَّحَهُ ابْنُ خُزَيْمَةَ (١).

203 – Dari Anas radhiyallahu 'anhu, ia berkata: Rasulullah ﷺ bersabda: "Doa di antara azan dan iqamah tidak akan ditolak." Diriwayatkan oleh an-Nasa'i, dan dishahihkan oleh Ibn Khuzaimah (1).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٣/ ١٥٥، والترمذي (٣٥٩٤)، والنسائي في «الكبرى» (٩٨١٢)، وأبو يعلى (٣٦٧٩)، وابن خزيمة (٤٢٥) بتحقيقي، وابن حبان (١٦٩٦)، والطبراني في «الدعاء» (٤٨٤)، والبيهقي ١/ ٤١٠، والضياء في «المختارة» (١٥٦٣)، من طريق بُرَيْد بن أبي مريم، عن أنس. وأخرجه: عبد الرزاق (١٩٠٩)، وابن أبي شيبة (٨٥٤٣)، وأبو داود (٥٢١)، والترمذي (٢١٢)، والنسائي في «الكبرى» (٩٨١٣)، وأبو يعلى (٤١٤٧)، والطبراني في «الدعاء» (٤٨٣)، والبغوي (٤٢٥). من طريق زيد العمي، عن أبي إياس معاوية بن قرة، عن أنس. وزيد ضعيف، لكنْ صح الحديث بما قبله.
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/155, at-Tirmidzi (3594), an-Nasa'i dalam «Al-Kubra» (9812), Abu Ya'la (3679), Ibn Khuzaimah (425) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (1696), ath-Thabrani dalam «Ad-Du'a'» (484), al-Baihaqi 1/410, dan adhdhi-Yaa' dalam «Al-Mukhtarah» (1563), dari jalur Buraid bin Abi Maryam, dari Anas. Dan dikeluarkan oleh: 'Abdurrazzaq (1909), Ibn Abi Syaibah (8543), Abu Dawud (521), at-Tirmidzi (212), an-Nasa'i dalam «Al-Kubra» (9813), Abu Ya'la (4147), ath-Thabrani dalam «Ad-Du'a'» (483), dan al-Baghawi (425), dari jalur Zaid al-'Ammi, dari Abu Iyas Mu'awiyah bin Qurrah, dari Anas. Zaid adalah dha'if, tetapi hadits ini shahih dengan riwayat sebelumnya.

٢٠٤ – وَعَنْ جَابِرٍ ﵁ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ: «مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ: اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ، حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ» أَخْرَجَهُ الْأَرْبَعَةُ (١).

204 – Dari Jabir Radhiyallahu 'Anhu bahwa Rasulullah Shollallahu 'Alaihi wa Sallam bersabda: "Barangsiapa membaca ketika mendengar panggilan (adzan): 'Ya Allah, Rabb pemilik panggilan yang sempurna ini dan shalat yang didirikan, berikanlah kepada Muhammad wasilah dan keutamaan, serta bangkitkanlah beliau pada tempat yang terpuji yang telah Engkau janjikan kepadanya,' niscaya ia berhak mendapat syafa'atku pada hari kiamat." Dikeluarkan oleh Imam Empat (1).

[١] صحيح. أخرجه: أحمد ٣/ ٣٥٤، والبخاري ١/ ١٥٩ (٦١٤)، وأبو داود (٥٢٩)، وابن ماجه (٧٢٢)، والترمذي (٢١١)، وابن أبي عاصم في «السنة» (٨٢٦)، والنسائي ٢/ ٢٦ – ٢٧، والطحاوي في «شرح المعاني» (٨٦٣)، وابن خزيمة (٤٢٠) بتحقيقي، وابن حبان (١٦٨٩)، والبيهقي ١/ ٤١٠. تنبيه: كما ترى الحديث أخرجه الإمام البخاري، وفات الحافظ عزوه له. انظر: «الإلمام» (٢١٨)، و «المحرر» (١٩٣).
Terjemah: Shahih. Dikeluarkan oleh: Ahmad 3/354, Al-Bukhari 1/159 (614), Abu Dawud (529), Ibn Majah (722), At-Tirmidzi (211), Ibn Abi 'Ashim dalam «As-Sunnah» (826), An-Nasa'i 2/26-27, Ath-Thahawi dalam «Syarh Al-Ma'ani» (863), Ibn Khuzaimah (420) dengan tahqiq saya, Ibn Hibban (1689), dan Al-Baihaqi 1/410. Peringatan: Sebagaimana Anda lihat, hadits ini dikeluarkan oleh Imam Al-Bukhari, dan Al-Hafizh terlewat untuk menisbatkannya kepada beliau. Lihat: «Al-Ilmam» (218), dan «Al-Muharrar» (193).